TEKSTİLBANK | Ücretsiz Tez Ödev Proje Sunum | Türkiyenin Tekstil Döküman Bankası |

ATA TEKSTİL A.Ş

Tarihçe:

Ata tekstil 1995 yılında İsmail Basmacı tarafından kurulmuştur.1996 Yılının haziran ayında üretime başlamıştır.İlk kuruluşunda sadece dokuma makineleri ile üretime başlamış daha sonra 2002 yılında seri çözgü 2003 yılında ise haşıl makinesini ve konik çözgü makinesini üretime katmıştır.İşletmede 7-80 Ne arasında pamuk ipliği ile ham bez dokuma ve gömleklik renkli kumaş dokuma yapılmaktadır.İşletme iplik ihtiyacının çoğunu Kahramanmaraş’tan Kipaş,Has dokuma,Erdem tekstil gibi fabrikalardan karşılamaktadır. Misyon olarak Ata tekstil ipliğin kalitesini kumaşa yansıtmaya çalışan ve gelecekte konfeksiyon ve boya işletmeleri kurmayı hedeflemektedir.


İşletmede 40 adet Pıcanol gamma ve 40 adet Pıcanol gammax dokuma tezgahı bulunmaktadır.Aynı zamanda bir adet seri çözgü,konik çözgü ve haşıl makinesi bulunmaktadır.Staj süresinin diğer günlerinde bu makinelere daha detaylı anlatılmaktadır. İşletme planlaması ise şu şekildedir;


İŞLETMEDEKİ İŞ AKIŞI

• Teknik müdür
• Planlama (kumaş analizi)
• İşletme müdürü
• Dokuma müdürü
• Dokuma ihzar şefi
• Seri ve Konik çözgü öncüleri
• Seri ve Konik çözgü operatörleri
• Haşıl öncüsü ve operatörleri
• Tahar şefi ve operatörleri
• Dokumahane öncüsü ve düğüm operatörleri
• Kalite kontrol ve paketleme












2 - DOKUMA HAKKINDA GENEL BİLGİLER
Dokumanın şematik şekli



Eğirme veya başka yollarla iplik haline sokulabilir her cins hammaddeden imâl edilmiş olan ; dokunan, örülen veya bu sistemlerin dışında sadece elyafı birbirine değişik metotlarla tutularak, bir bütünü meydana getirme yolu ile elde edilen her cins kumaş , triko, döşemelik halı ,keçe vb. maddelerdir.
Dokuma tezgahı, üzerine dokunacak ipliklerin işlenecek kumaşların veya duvar örtüsü olarak hazırlanacak kanaviçelerin gerildiği tezgahtır. Şekline ve kullanıldığı işe göre işleme tezgahı ,kumaş tezgahı ve halı tezgahı diye adlandırılır. İç çamaşırı ve örgü sanayinde de dokuma tezgahları kullanılır. Günümüzde teknik gelişmeler sonucu, mekaniğin dokuma sanayine de el atmış olması otomatik ve mekanik dokuma tezgahları ile masura veya mekik değiştirmeli dokuma tezgahlarının yapılmasına yol açmıştır.
Dokuma işlemi genel olarak çözgü atkı ipliklerinin hazırlanması ile bunların dokuma tezgahlarında kumaş haline getirilmesi işlemini kapsar.
Çözgü iplikleri, kumaşın boyu istikametinde birbirine paralel olarak sıralanır. Atkı iplikleri, kumaşın eni istikametinde atılan ve çözgü ipliklerine nazaran 90’lık bir açı ile bağlantı yapan ipliklerdir.






Asıl dokuma işlemi ise dokuma tezgahı denilen el tezgahlarında veya mekanik tezgahlarda yapılır. En basit otomatik tezgah mekiklidir, özel bir eksantrik sistem ile çalışır.

2-1 DOKUMA TEZGAHININ TANIMI

Tezgah İskeleti : Kumaşı meydana getiren parçaların, üzerinde toplandığı kısımdır.
Çözgü Levendi : Çözgü ipliklerinin üzerine sarıldığı kısımdır. El dokuma tezgahlarında ağırlık yardımıyla çözgü ipliklerinin gerginliği sağlanır.
Çözgü Köprüsü : Çözgü levendinden gelen ipliklerin, yönünü değiştirip, paralel olarak kumaş levendine sevkini sağlar. Kumaş köprüsü ile aynı doğrultuda olmalıdır. Çerçeveler aynı hizada durduğunda çözgü ve kumaş köprüleri arasındaki çözgü iplikleri yere paralel olmalıdır.
Çapraz Çıtaları : Çözgü ipliklerinin paralel durmasına ve kopan ipliğin yerinin bulunmasına yarar. Ayrıca, tahar işlemi sırasında ipliklerin sırasıyla karışmadan gücülerden alınmasına yardımcı olur.
Tefe : Üzerindeki tarak yardımıyla atılan atkıyı kumaşa sıkıştırır. Atkı taşıyıcının bir yuvadan diğer yuvaya gitmesini sağlamak için yataklık yapar. Sağında ve solunda yuvalar vardır. Bu yuvalar, mekiğin tefe üzerinde en son ulaşacağı yerdir.
Tarak : Dokuma tezgahının tefe denilen ve ileri-geri hareket edebilen parçasına takılı bulunan, çözgü ipliklerini düzenli aralıklarla tutmaya, ayrıca dokuma sırasında atkı ipliklerini sıkıştırmaya yarayan, çoğunlukla ince demir çubukların eşit aralıklarla birbirine paralel olarak yerleştirilmesiyle oluşturulmuş parçadır. Çözgü iplikleri bu ince çubukların arasındaki boşluktan geçirilir. Tarakların numaralandırılması 10 cm.deki diş boşluğu ile belirlenir. Örneğin; 10 cm.de 70 diş boşluğu varsa ; 70’li veya 70 numaralı tarak olarak isimlendirilir. İpekli dokumalarda kullanılan tarak numaralandırılması 1 cm.deki diş boşluğuna göre yapılır.
Mekik : Çözgü iplikleriyle , atkı ipliklerinin bağlantı yapabilmeleri için, atkı ipliğinin, ağızlığının içerisinden geçmesini sağlayan atkı taşıyıcıdır.
Kumaş Köprüsü : Dokunan kumaşın yönünü değiştirip, düzgün olarak kumaş levendine sarılmasını sağlar.
Kumaş Levendi : Dokunan kumaşı, rulo halinde üzerinde toplamaya yarar. Üzerinde bulunan tırnak dişlisi ve tırnak yardımıyla kumaş ile birlikte çözgünün de gergin durmasını sağlar.


Aşağıdaki şekilde bir dokuma tezgahının iskeleti görülmektedir.Tezgah iskeletleri günümüz dokuma makinelerinde de aynıdır.




2-2 DOKUMADA TEMEL VE TAMAMLAYICI HAREKETLER

Temel Hareketler
1- Ağızlık Açma
2- Atkı Atma
3- Atkı Sıkıştırma

Tamamlayıcı Hareketler
1- Çözgü Salma
2- Kumaş Sarma



2-2-1 TEMEL HAREKETLER

1 - Ağızlık Açma : Çözgü iplikleri iki ayrı dizi halinde birbirinden ayrılarak aralarında ağızlık adı verilen ve atkının geçmesi için açılmış bir boşluk oluştururlar. Birbiri ardına kumaşa yerleştirilerek her atkı için örgüye göre değişik iki dizi çözgü ipliği ile yeni bir ağızlık açılır.

2 - Atkı Atma : Atkı ipliği, açılan ağızlığın içinde bir atkı taşıyıcı elemanı tarafından tezgahın bir tarafından diğer tarafına atımı ile geçirilir.

3 - Atkı Sıkıştırma : Ağızlık içine yerleştirilen atkı ipliği, tefe vuruşu olarak adlandırılan hareketle dokuma tarağı tarafından kumaşın oluştuğu çizgiye doğru çözgüler arasında itilerek sıkıştırılır.

2-2-1-1 AĞIZLIK

Dokuma tezgahında, bir kısım çözgü ipliklerinin aşağıya indirilmesi veya yukarıya kaldırılmasıyla oluşur. Yani, çözgü ipliklerinin iki gruba ayrılmasıyla oluşturulan boşluğa ağızlık denir. Ağızlık, dokuma kumaşın cinsine ve dokuma makinesinin yapısına göre açılır.

-2-1-3 ATKI SIKIŞTIRMA
Açılan ağızlıktan, atkı tefe tertibatları sayesinde kumaş sathında birleştirilir. Ağızlık içine yerleştirilen atkı ipliği tefe vuruşu olarak adlandırılan hareket ile dokuma tarafından kumaşın oluşturduğu çizgiye doğru çözgüler arasından itilerek sıkıştırılır. Tarak numaraları alınır. Bu kumaş sıklığına göre değişir.
Tefe tertibatı denilen mekanizma üzerine oturtulan taraktan ve bağlı olduğu tefe ayaklarından oluşmaktadır. Tefeyi taşıyıcı görev yapan tefe ayakları, aynı zamanda ana hareketin geldiği kollara bağlıdır. Hareketini buradan alarak her atkı atımında veya her ağızlık değişiminde tarak yardımı ile tefe vuruşu olarak adlandırılan atkıyı kumaşa yerleştirme hareketini gerçekleştirir.





Tarak, dokuma tezgahının tefe denilen ileri geri hareket edebilen parçasına takılı bulunan çözgü ipliklerini düzenli aralıklarla tutmaya, ayrıca dokuma sırasında atkı ipliklerini sıkıştırmaya yarayan, çoğunlukla ince demir çubukların eşit aralıklarla birbirine paralel olarak yerleştirilmesinden oluşan parçadır. Çözgü iplikleri bu ince çubukların arasındaki boşluklardan geçirilir.
Tarak atkıyı kumaş başına sıkıştırır. Kumaş genişliğini belirler ve mekiğe yön verir. Ayrıca çözgü ipliklerinin kumaşa paralel gelmesini sağlar.
Tarakların numaralandırılması 10 cm.deki diş boşluğuyla belirlenir. Örneğin, 10 cm.de 65 diş boşluğu varsa 65’li veya 65 numaralı tarak denir. İpekli dokumalarda tarak 1 cm.deki diş boşluğuna göre numaralandırılır.

2-2-2 TAMAMLAYICI HAREKETLER

Çözgü salma sistemi
 Negatif çözgü salma sistemi
 Pozitif çözgü salma sistemi

Kumaş sarma sistemi
 Negatif kumaş sarma sistemi
 Pozitif kumaş sarma sistemi

2-2-2-1 ÇÖZGÜ SALMA SİSTEMİ

Çözgü ipliklerinin genişliğini sağlamak ve sabit tutmak için çözgü iplikleri frenlenir. Başka bir deyişle çözgü frenleri, levendi çözgü çekilme esnasında frenler. Atkılar çözgülere bağlandıkça, tezgahtaki çözgü boyu kısalacağından levende sarılı çözgü iplikleri ileri doğu bırakılarak, gerekli çözgü uzunlukları dokuma tezgahına beslenir.







Çözgü salma, makine tipine göre değişmektedir. Önceleri (eski tip tezgahlarda) negatif çözgü salma sistemi kullanılırken, günümüz teknolojisi pozitif tahrikli çözgü salma sistemini uygulamaktadır.

Negatif çözgü salma sistemi : Dokuma sırasında atkının atılması ile atılan atkı kalınlığında çözgü boşalmaz (salınmaz). Bu nedenle negatif kesim olmayan anlamına gelir. Genellikle ağırlıklı ve yaylı sistemler negatif çalışır.

Pozitif çözgü salma sistemi : Dokuma sırasında makinenin her devrinde atkı atılsın veya atılmasın belirli bir oranda çözgü boşalır. Boşaltılan bu miktar atkı sıklığına göre ayarlanır ve sabit kalır. Bu nedenle pozitif sistemler genellikle dişliler ve kollardan oluşur.

2-2-2-2 KUMAŞ SARMA SİSTEMİ

Sürekli atkı atımı ile oluşan kumaş levendine sarılarak, hem beslenen çözgünün tekrar gerilmesi hem de dokunan kumaşın tezgahtan çekilmesini sağlar.
Kumaş köprüsü ile kumaş levendi arasına yerleştirilen zımpara silindiri, kumaş levendine sarılacak olan kumaşın gergin ve katsız bir şekilde düzgün sarılmasına yardımcı olur.
Kumaş sarımları genel olarak pozitif ve negatif olmak üzere ikiye ayrılır. Kumaş sarma sisteminde ana hareket regülatörden sağlanır.

Pozitif kumaş sarma : Pozitif kumaş sarma regülatörde; cm.deki atkı sayısı değişmez. Cm.de kaç atkı varsa hep aynı sayıda kalır. Ancak cm.deki atkı sıklığını değiştirmek isteniyorsa dişli istenilen sıklığa göre ayarlanır.

Negatif kumaş sarma : Negatif kumaş sarma regülatörde atkı ipliğine göre kumaş çekileceğinden daha düzgün olur. Cm.deki sıklık değişir. Atkı sıklığı fazla olan kumaşlar ile iplik düzgünlüğü iyi olmayan materyaller için kullanılan bir regülatördür. Hiçbir zaman ekose ve kareli bir kumaşta bu regülatör tercih edilmez.



SERİ ÇÖZGÜ MAKİNESİ VE ÇÖZGÜ HAZIRLAMA


SERİ ÇÖZGÜ MAKİNELERİ


Seri çözgü makinelerine, iplikler cağlıktan gelerek, paralel olarak çözgü levendine sarılır.Burada çözgü tel sayısı,cağlığın büyüklüğüne göre değişir ( 400–1200 gibi ). Birden fazla sayıda leventlerin haşıl makinesinde birleşmesinden istenilen çözgü tel sayısını elde ederiz. Çözgüyü cağlığa yerleştirilmiş bobinden direkt olarak levende alma sistemi olup, endüstriyel kumaşlarda halı ve dokuma tezgahları için uygulanır.İşletmede bulunan seri çözgü makinesi 2001 model İtalyan marka RAMALLUMİN dir.Bu makinenin cağlık kapasitesi 720 dir ve maksimum 1000 dev/dak kadar çalışabilmektedir.

Bobinleri üstünde taşıyan sisteme cağlık denir.Bu makinedeki cağlık V KAFES şeklinde olup maksimum levent eni 240 cm dir. Basit desenli ve uzun metrajlı kumaşlarda kullanılır.


Çözgü hazırlamaya başlamaya planlamadan gelen çözgü talep formu örneği ile başlanır.Gelen çözgü talep formuna göre
7/1 ring şantuk (1603 tel),8/1 ring şantuk (1603 tel ) ve 10/1 Open end (1604 tel) toplam 4810 tel olmak üzere karışım ipliklerden oluşan dokuma levendi hazırlanması istenmektedir.


Öncelikle bobinlerin numara kontrolü yapılır ve bir bobinin üzerinde bulunan
İplik uzunluğu hesap edilir.Bobinin uzunluğunun bulunmasındaki amaç çekilecek çözgüye yetip yetmemesini bulmak içindir.Çözgü talep formunda atkılık kalması isteniyorsa bobindeki ipliğin artması gerekir.

Bir bobinin üzerindeki iplik uzunluğunu hesaplama:
Bobinin net ağırlığı * 1,693 * iplik ne formülü ile hesaplanır.

Talep formuna göre yukarıdaki üç çeşit iplikten toplam 12 levent ve her bir iplik çeşidinden 4 levent çekilecektir.Levent sayısını belirleyen unsur ise çekilecek toplam tel sayısı ve çağlık kapasitesidir.

Levent sayısı = toplam tel sayısı /cağlık kapasitesi

7/1 RİNG ŞANTUK 8/1 RİNG ŞANTUK 10/1 OPEN END
401 TEL 401 TEL 401 TEL
401 TEL 401 TEL 401 TEL
401 TEL 401 TEL 401 TEL
400 TEL 400 TEL 401 TEL
24000 METRE 24000 METRE 24000 METRE






Bobin üzerindeki iplik uzunluğu bulunurken 5 adet numune bobin alınır tartılır gramajı en az olan bobine göre uzunluk bulunur.

Bobin gramajları
2110 gr buradanda patronun ağırlığı çıkarılır ve net ağırlık bulunur.
2100 gr patron ağırlığı=70 gr
2105 gr
2115 gr ve 2110gr dır. 2100-70 =2030 gr


2030* 1.693* 7=24000 metre

24000/4 =6000 metre her bir levent üzerine sarılacak çözgünün uzunluğudur,ve dört levendin sonunda bobinin üzerinde bulunan iplik sıfırlanacaktır.



SERİ ÇÖZGÜ MAKİNESİ ÜZERİNDE BULUNAN PARÇALAR VE GÖREVLERİ

Monitör :Makinenin bilgisayarında yapılan işlemleri gösterir.(levent çapının,devrini,metresini)

Pres silindiri(baskı tamburu):çözgü levendine sarılan ipliklere baskı yaparak ipliklerin düzenli bir şekilde sarılmasını sağlar.İpliklerin dağılmasını önler.

Bobin tansiyon ayarlayıcıları (potansiyometre) :bobinin üzerinden gelen ipliklerin düzenli bir şekilde gelmelerini ve gerginliğini kontrol eder.

Tarak:Cağlıktan gelen iplikleri düzenli bir şekilde levende sarılmasını sağlar.İpliklerin düzenli bir şekilde sarılması travers ayarıyla sağlanır.Travers ayarı ile tarak istenilen değere göre sağa sola hareket ettirilir.

Köprü silindiri:Taraktan gelen ipliklerin köprü silindiri dönerek çözgü levendine kolay bir şekilde sarılması sağlanır.

Şekilde seri çözgü makinesinin önden görünümü görülmektedir.









seri çözgü makinesinde cağlık,tarak ve köprü silindirinin görünümü





Seri çözgü makinesinde v kafes cağlığın görünümü





1-2-2 KONİK ÇÖZGÜ MAKİNESİ
İşletmede bulunan konik çözgü makinesi 2003 model olup İtalyan marka GIOVANELLI 672çağlık kapasitesine sahip,U kafes şeklinde olup maksimum 800 dev/dak kadar çalışmaktadır.

Konik çözgü makinelerinde, cağlıktan gelen iplikler, dar kalbalar (bölümler) halinde tambur denilen silindirlerle sarılır. Kalbalardaki çözgü teli sıklığı dokumalardaki çözgü sıklığına eşit olur. Kalbalar yan yana istediğimiz çözgü teli adedini elde edinceye kadar sarılır. Tambur üzerinde sarılma işlemi bittikten sonra iplikler, çözgü levendine aktarılır. Bu çözgü hazırlanmış olur.
Her tip dokuma için uygun olan bir sistemdir. Çözgünün bölümler (kalbalar) halinde çözülerek, önce tambura sarılması, sonra da bütün olarak levende aktarılması işlemidir. Farklı renklerin farklı miktarda dokunması konik çözgü makinesi ile mümkün olmaktadır.
Konik çözgü makinesi, aşağıdaki kısımlardan oluşmaktadır;


A) CAĞLIK
1- İğ Kısmı
2- Gerilim Kısmı ( Fren )
3- İplik Kontrol Sistemi ( İpliğin olup olmadığını kontrol eder.)


B) SPORT ve METRAJ
1- Kumpas Tarağı
2- Mesafe Ayar Mekanizması
3- Ölçü Silindiri
4- Sport Kızağı





C) TAMBUR
D) VAKS SİLİNDİRİ
E) LEVENDE AKTARMA MEKANİZMASI
F) VİTES TERTİBATI

Çözgü ipliklerinin yan yana kumaş üzerindeki sırasına göre birbirlerine paralel olarak, düzgün bir gerilim altında sarılmasını sağlayan makineye konik çözgü makinesi denir.

A) CAĞLIK : Çözgünün sarılmasında gerekli olan bobinlerin dizildikleri yerdir. 3 ana kısımdan meydana gelir ;

1- İğ Kısmı : Gıovanelli konik çözgü makinesi 672 iğ kapasitesine sahiptir bu iğlere bobin takılmaktadır.
2- Gerilim Kısmı (Fren) : Bu sistemler ipliğin gerilimini sağlar.
3- İplik Kontrol Sistemi : İpliklerin kopuşundan, kopuğun hangisi olduğunu gösteren ve makinenin otomatik olarak durmasını sağlayan ışıklı bir ikaz sistemidir. Buna piyano da denir.

B) ÇAPRAZ TARAĞI : Cağlıktan gelen ipliklerin karışmamalarını ve düzgün olarak belli bir sıraya konulmalarını sağlar. Ayrıca bir boş, bir yarım dolu tarak dişlilerinden yapılmış olması nedeni ile çilelerin çapraza alınmasını da sağlar.

C) SPORT ve METRAJ : İpliklerin çözgü tamburuna sarılmasını sağlar. 4’e ayrılır ;

1- Kumpas Tarağı: Çapraz tarağından gelen iplikleri istenilen genişlikte, çileler halinde çözgü tamburuna sarılmasını sağlar. Bu nedenle ortadan açı verilecek şekilde yapılmıştır.
2- Mesafe Ayar Mekanizması : Çilelerin sarım esnasında birbiri üzerine binme yapmasını veya aralarında bir boşluğun kalmasını önlemek için kullanılan bir mekanizmadır.






3- Ölçü Silindiri : Tambur üzerine sarılan çilelere gerekli olan son işlemlerin ( çapraza alma, çile kesme ) yapılması için çilenin normal uzunluğundan takriben 2 tur ( 2 dolanma ) önce makinenin durmasını sağlar.
4- Sport Kızağı : Sportun hareket etmesini sağlayan kısımdır. Sport konik istikametinde kayarak, çilelerin istenilen koniklikte sarılmasını sağlar.

D) TAMBUR : Sol tarafından açılıp, yükselebilen plakalar, çilelerin takılmasında kullanılan çubuklar, her iki başında durmasını sağlayan kayışlarla çözgünün çileler halinde bölüm bölüm üzerine sarılan kısmdır.

E) VAKS SİLİNDİRİ : Vask silindiri, tamburla levent mekanizması arasındaki boydan boya bir tekne ve tekne içinde paslanmaz bir krom silindir bulunan kısımdır.


F) LEVENDE AKTARMA MEKANİZMASI : Çözgünün tamburdan levende aktarılması için levendin takıldığı yerdir. Levendin aktarma mekanizmasına takılıp her iki baştan sıkıştırıp, tamburdaki çözgü eni ölçülerek levent kapakları ölçüye göre ayarlanır. Çile uçları levent uç bezine bağlanarak, çözgünün levende aktarımını sağlar.

G) VİTES TERTİBATI : Şanzıman dişlilerine hareket verebilen debriyaj ve vites kolu dediğimiz iki koldan ibarettir. Tambura sarım yapılırken tambura takılır. Debriyaj kolu ise vites değiştirmede dişlilerin birbiri arasına rahatça girmesini sağlar.
















KONİK ÇÖZGÜ MAKİNESİNDE KULLANILAN
HESAPLAMALAR VE FORMÜÜLLER

1-) Bant sayısı = Toplam tel sayısı
Bobin sayısı

2-) Bant eni = Kumaş eni
Bant sayısı

3-) Tarak geçişi = banttaki tel sayısı formülleri ile hesaplanır.
bant eni * diş sayısı/cm

ÖRNEK :Üretimden gelen talimata göre 3000 adet çözgü ipliği ile çözgü levendi hazırlanacaktır.Gönderilen bobin sayısı 300 adettir.Ayarlı toplama tarağının sıklığı 3 diş /cm dir.Kumaş eni ise 180 cmdir.
Buna göre bant sayısı ,bant eni ve Tarak geçişini hesaplayınız.

Bant (kalba) sayısı = 3000/300 =10 adet. (formül 1)

Bant kalba eni = 180/10 =18 (formül 2)

Tarak geçişi = 300/18 *3 =5.5 buradan da 5 alınarak 0.5 lik fazlalık tarak ayarlarıyla kapatılır.(formül 3)


Konik çözgü makinesi işletmede genellikle karmaşık desenli (renk raporlu,gömleklik v.b)yada farklı efekt iplik kullanımlarında ve kısa metrajlı kumaşların eldesin de kullanılır.




















HAŞIL İŞLEMİ VE HAŞILLAMANIN AMACI

Çözgü ipliklerinin dokuma sırasında dokuma tezgahlarında etkileneceği mekanik hareketlere karşı ve dokuma için gerekli fiziksel ve kimyasal özellikleri korumak veya daha da arttırmak için, ipteki elyaf uçlarını birbirine yapıştırmak amacı ile hazırlanan, çeşitli kimyasal karışımlardan oluşan, yapıştırıcı özelliği bulunan bir sıvı karışımdır.
Dokumadan önce çözgü ipliklerinin cinsine uygulanabilir haşıl maddesi, sıkma silindirleri bulunan bir tekneden geçirilerek ipliğe verilmesi ve sonunda kurutularak istenen özelliklerin kazandırılmasına haşıllama denir.
Haşıllama işlemi, dokuma endüstrisinde çözgü ipliklerine uygulanır. Yünlü, rejenere sentetik liflerden yapılmış. Çözgü ipliklerine ancak gerekiyorsa haşıllama yapılır. Haşıl adı verilen madde, nişasta olan bir yapışkan madde, haşılı kuruyunca sertleşmesini önleyen bir yağ ile küflenmeyi önleyen bir antiseptik madde karışımı olarak hazırlanır. Haşıl çözgülerinin düzgün bir demet halinde, değişmez bir gerilim altında, içinde haşıl çözeltisi bulunan bir tekneden geçirildikten sonra, haşıllanmış çözgü ipliklerinin kurutulması şeklinde uygulanır.
Haşıllama da önemli bir nokta, haşılın iplik içine iyice geçmiş olmasıdır. Bunun için ıslatıcı maddeler de kullanılır. Kurutma sıcaklığı haşılı yumuşak bırakacak kadar, küçük haşılı fazla kurutacak kadar yüksek olmamalı ve iyi ayar edilmelidir.




İyi Bir Haşıl Maddesinde Bulunması Gereken Özellikler

1- Yapışkanlık
2- Elastikiyet
3- Kayganlık
4- Nem alma kabiliyeti
5- Bozulmaya ve ekşimeye karşı mukavemet







1 - Yapışkanlık : Haşıl maddesinden beklenen en önemli görev yapışkan olmasıdır. Un ve nişastalarda bu özelik mevcuttur. Haşıl için en uygun temel madde nişastadır. Nişastalar, genellikle buğday, patates, mısır gibi benzeri hububattan çıkarılır. Haşıl için en uygunu buğday nişastasıdır. Çok kuvvetli haşıl yapmak için karışımın içine ayrıca bir miktar tutkal ilave edilir.

2 - Elastikiyet : Haşıllanmış ipliklerde kuruduktan sonra sertlik görülür. Çözgü iplikleri büküldüğü zaman üzerindeki kuru haşıl tabakası dökülür. Haşılın kalitesi düşer. Bunu önlemek için haşıl karışımının içerisine kırılganlığı önleyecek ve elastikiyet kazandıracak maddeler ilave edilir. En sık kullanılan yağlar, hayvani iç yağları, Türk kırmızısı yağı ve pamuk yağlarıdır.

3 - Kayganlık: Haşıllanmış ipliklerin ileride çalışırken maruz kalacağı çeşitli sürtünme kuvvetine karşı bir önlem almak için kayganlık kazandırmak amacı ile haşıl maddesinin içerisine bir miktar sabun ilave edilir. Sabun aynı zamanda kumaş dokunup bittikten sonra üzerindeki haşılı sökmek için yıkanırken hazır bir yardımcı madde olarak işlemi kolaylaştırır.

4 - Nem Alma Kabiliyeti : Tekstil hammaddelerinin belirli bir rutubet altında istenirse yüksek randıman elde edilir. Çünkü rutubet ipliklerin elastikiyet ve mukavemetlerini arttırır. Haşıl maddesinin içerisine bazı kimyevi maddeler ilave etmek sureti ile çözgü ipliklerine dışarıdan nem alma kabiliyeti sağlanır. Bu iş için en çok kullanılan maddeler gliserin, kavrulmuş tuz ve klor magnezyumdur. Bu üç maddeden gliserin özellikle haşıl için daha kullanışlıdır. Çünkü gliserin aynı zamanda ipliklere yumuşaklık ve elastikiyetlik verir.

SU : Haşıl maddesinde ana madde olarak su kullanılır. Bu işte kullanılacak suyun özellikle, temiz ve berrak olması gereklidir. Kireçli ve sert sular Haşıl için uygun değildir.

5 - Bozulmaya – Ekşimeye Karşı Mukavemet : Haşıl maddesi karışımı itibari ile çabuk bozulmaya elverişli bir maddedir. Haşılın uzun zaman bozulmadan dayanır hale getirmek için içerisine bazı ilave maddeler katılır. Bu maddeler, çinko klorür, formalın, fenol gibi maddelerdir.

Haşıl Reçetesinin Örnekleri

Haşıl reçeteleri genellikle işletmelerin tecrübelerine göre belirlenir. Bunun yanında yardımcı maddelerin sağlanması ve ekonomikliğine göre değişik reçeteler yapılabilir. Bu reçete aynı zamanda iplik cinsi, numarası ve çözgü sıklığına göre değişir.
Reçete genelde 5 maddeden oluşur:

Su +ana madde +yardımcı madde +yumuşatıcı+buhar
Bunlara ilaveten çıkışta verilecek vaks da reçeteyi tamamlar.İşletmede haşıl ana maddesi nişasta olan EMSIZE ve yardımcı madde olarak ta Tx7 veya Tx6,yumuşatıcı olaraktan glossofil kullanılmaktadır.
Bunun yanında haşılda haşıl da viskozite ve refrakto değeri de önem kazanmaktadır.Viskozite ipliğin numarasına ve uygulanabilecek sıkma baskısına uygun olmalıdır.
Refrakto oluşturulmuş olan haşıl çözeltisindeki kuru haşıl maddesinin toplam flotteye oranını gösterir.Refrakto refraktometre ile ölçülür.

Refrakto hesabı basit bi formülle de bulunabilir;

SU+NİŞASTA(KĞ)*1.25= SONUÇ

NİŞASTA(KĞ)/ SONUÇ=REFLAKTÖR DEĞERİ
Bu değer çözgü sıklığına bağlı olarak ipliğe yüklenecek haşıl miktarına etki eder.




Haşıl çözeltisi hazırlama:
Elimizde bulunan reçeteye göre

500 litre su, emsize 50kğ , Tx7 4kğ , glossofil 1kğ olsun.
Önce 500 litre su kazana doldurulur ve su mikser le iyice karıştırılır.Daha sonra istenilen miktarlar terazide tartılır ve haşıl maddeleri kazana dökülür mikser yardımıyla iyice karışması sağlanır.Buhar verilerek haşılın pişmesi sağlanır.Pişen haşıl dinlenmek üzere üst kazana gönderilir.Aşağıdaki şekilde haşıl pişirme kazanının şekli görülmektedir.Aynı zaman da işletmeden alınan haşıl reçetesi formu da gösterilmiştir.











İşletmede kullanılan bazı haşıl reçeteleri:

Haşıl reçetesi: Haşıl reçetesi: Haşıl reçetesi:
Su: 500 litre Su: 500 litre Su : 500 litre
Galsize : 70 kg Emsıze 9: 75 kg kolloteks : 85 kg
TX6 : 18 KG TX6 : 12 kg TX6 : 12 kg
Slekco: 5 kg slek co: 7 kg Slek co : 8 kg
Glossofil: 1 kg Glossofil: 1 kg Glosofil: 2 kg


Haşıl reçetesinde kullanılan bazı haşıl maddelerinin özellikleri:

TX6 : Özellikle ince iplikler için düşük viskoziteli yardımcı (tamamlayıcı) bir haşıl maddesidir. Renkli toz ve granüllü yapıdadır.Sert sulara ve asit ortamlara dayanıklıdır.Yüksek yapıştırma gücü ve şeffaf elastiki film sağlar.Enzim gerektirmeden kolay sökülebilme özelliğine sahiptir.

EMSIZEatates nişastalı bir madde olup kesikli elyaf mamul her tip ipliğe uygundur.İçindeki nem oranı % 14 ve %12 arasında değişmektedir.Sarımsı ve kirli beyaz toz halindedir.Bu haşıl maddesi işletmede en çok kullanılan haşıl maddesidir ve diğer haşıl maddeleri çalışma uyumu yüksektir.Çevre dostudur.

GALSİZEamuk ipliklerinin haşıllanması için geliştirilmiş,düşük viskoziteli,stabil modifiye edilmiş okside mısır nişastasıdır.

SLEK CO: Suda çözünebilen bir madde olup selüloz PES/CO karışımları gibi her türlü iplikler için uygun haşıl maddesidir.Özellikle denim aşamasına çok uygundur. Bu haşıl maddesi nişasta ile kullanılmak üzere geliştirilmiştir.Nişastanın selüloz ipliklere ve pes/selüloz karışım ipliklere nüfuziyetini artırır.Aynı zamanda enzim atik sökülmeyi gerektiren haşıl maddeleri ile kullanıldığında haşıl sökmeyi kolaylaştırır.

KOLLOTEKS: Karışımlarda ve polyester gibi %100 hidrofobik elyaflarda ve de özellikle ince numara tel sayısı fazla olan dokumalarda ,yüksek devirli dokuma makinelerinde kullanılır.Bu haşıl maddesi ipliklere yüksek bir dokuma randımanı için gerekli yüksek sürtünme mukavemeti verir.




















Haşıl pişirme kazanı



























HAŞIL MAKİNESİ


İşletmede bulunan haşıl makinesi RAMALLUMIN İtalyan marka 2003 modeldir.Bu makine 20 cağlık kapasiteli, iki haşıl teknesi olan birinci tekneden sonra iki kurutma silindiri olan daha sonra ikinci tekne ve 10 kurutma silindiri olan çift sıkma çift daldırma prensibi ile çalışan ve 12 kurutma silindirine sahip bir makinedir. Haşıl makinesini dört grupta incelemek mümkündür.İplik tel sayısı çok olduğunda ipliklerin bir kısmı birinci tekneden bir kısmı ise ikinci tekneden geçerek kurutma silindirlerinde birleşmektedir.



1-Cağlık(çözgünün boşalması): Haşıl makinesini beslemek için üzerlerinden çözgü ipliklerinin çekildiği ara çözgü leventlerinin yerleştirildiği kısımdır. Burada çözgünün boşalmasında en önemli husus ipliklerin aynı gerginlilikte sarılmasıdır.Leventler haşıl makinesine dikey olarak üst üste yerleştirilir.




cağlıkta dikey olarak yerleştirilen leventlerin görünümü(Şekil-1)









2-Haşıl teknesi: Haşıl flottesinin bulunduğu teknedir.Çözgü iplikleri iki kez daldırılır ve iki kez sıkılır bunda amaç çözgü ipliklerine haşılın iyi alınması ve fazla haşılın tekrar geri kazanılmasıdır.
Çözgü iplikleri cağlıktan çıktıktan sonra önce gerdirme silindirlerinden sonra köprü silindirinden geçerek,daldırma silindirinden haşıl sıvısına ulaşır.Yeteri derece haşıl aldıktan sonra birinci sıkma silindirinden daha sonrada ikinci daldırma silindirinden tekrar haşıl sıvısına ve oradan da ikinci sıkma silindirine alınır.(Şekil 2)
Daldırıcı dilindir:Aşağı yukarı ve sağa,sola hareket edebilen ve 75 shore sertliğinde olan kauçuk malzeme ile kaplıdır

.Sıkma silindirleri:65 ve 80 shore sertliği arasında değişen kauçuk malzeme ile kaplıdır.Burada birinci sıkma silindiri ikinci sıkma silindirine nazaran daha az basınç uygular.Yani çözgü ipliklerine tazyiki daha azdır,bunun sebebi çözgü ipliklerine birinci sıkmadan sonra yeterli derecede haşıl nüfuz etmiştir.Bu silindirlerin görevi çözgü ipliği üzerinde bulunan fazla haşılı ,haşıl teknesine iade etmektir.



haşıl teknesi ve üstte görünen sıkma silindirleri (Şekil-2)












3-Kurutma kısmı:Haşıllama ve sıkma işlemlerinden geçirilen çözgü ipliklerinin kuru hava veya buharla ısıtılan silindirlere temas ettirilerek kurutulduğu bölümdür.12 adet kurutma silindiri bulunmaktadır.Bu kurutma silindirlerinden arka tamburlar teflondan yapılmış olup sıcaklıkları yüksektir.Öteki silindirler ise çelikten yapılmıştır.Bunun sebebi ise haşıllanmış iplikteki haşılın yapışmasını önlemek ve suyun buharlaşmasını sağlamaktır. Kurutma kısmında ipliğe belli bi nem bırakılmalı ve ipliği eşit olarak kurutmalıdır.Burada silindir sıcaklıkları ipliğin tipine ve numarasına göre değişir.İlk şoklamadaki silindirin sıcaklığı öteki silindirlerden daha yüksektir.Örneğin pamuk için silindir sıcaklıkları 1400,1350,1300,1250 olmaktadır.(Şekil 3)



Kurutma silindirleri ( Şekil 3)



4-Yarma bölgesi(levende sarma bölümü):Kurutma bölümünden çıkan çözgü iplikleri mastar denilen silindirik çubuklarla karışıklığı önlemek için birbirinden ayrılır daha sonra taraktan geçer ve baskı silindirinin yardımıyla levende düzgün sarılması sağlanır. Ayrıca burada mahlo denilen bölge bulunmaktadır.Mahlo kurutmanın çıkışında yarma bölgesinden hemen önce yer alır.Mahlo ile iplikte istenilen nemin kalıp kalmadığı kontrol edilir.Mahlo üç silindirden oluşur ve bu silindirlerde sensörler vasıtası ile ölçülür.Sensörlerin algıladığı bilgiler ikaz lambalarına yansır.Kırmızı lambanın yanması durumunda iplik kuru geçmekte,sarı lamba yandığında iplik istenilen nem değerinde geçmekte,yeşil lambanın yanması durumunda ise iplik ıslak geçmektedir.Haşıllanmış iplikte işletmede %7.5 nem verilmektedir.






TAHAR
Çözgü ipliklerinin ; gücülerden,çerçevelerdeki gücülerden ve taraktan geçirilmesine tahar denir.

X
X
X
X
Çözgü İplikleri
Şekil - 1

Gücü çerçeveleri dokuma tezgahında, çözgü ipliklerinin geldiği taraftaki çerçeveden başlanarak dokumanın yapıldığı tarafa doğru numaralandırır.
Tahar şemaları, içi dolu karenin bulunduğu dikey kare sütununun numarasındaki çözgü ipliğinin, şemada içi dolu karenin bulunduğu yatay kare satırının numarasındaki gücü çerçevesinden getirileceğini gösterir.(Şekil 1)
Tahar işlemi, tahar dairesinde, tahar sehpası denen aparat üzerinde yapılır. Çözgü iplikleri gücü tipi dediğimiz tuğla gücülerden alınır. Çözgü ipliklerinin gücü tellerinden geçirildikten sonra, taraktan geçirilmesine başlanır. Çözgü ipliklerinin taraktan geçirilmesi işlemine tarak taharı denir. Tarak taharına gücü taharının bittiği yerden yani sağ taraftan başlanır.

Tahar İşleminde Dikkat Edilecek Noktalar
Taharda çözgü ipliklerinin çaprazı çok önemlidir. Çapraza alınmamış bir çözgüde taharda sırası gelen ipliği bulmak bakımından zor olur ve çözgü paralelliği bozulur.taharda çözgü ipliklerinin hepsinin tahara girmesi lazımdır. Ayrıca taharın bitiminden sonra kontrol edilmelidir. Aksi takdirde bir yanlışlık olursa, kumaş hatalı çıkar.







TAHAR ÇEŞİTLERİ

Tahar çeşitleri, örgülerin çok çeşitli olmasında ve bazen de kumaşların çözgü sıklığının fazla olması gibi durumlarda teknik durumlarda teknik zorunluluklardan ortay çıkmıştır.
Çok çeşitli taharlar olmasına karşın, yine de birbirine benzeyenleri bir araya getirerek taharı aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz ;

1 - Düz - Sıra Tahar : Bu tahar da çözgü iplikleri, 1.çerçeveden başlayarak,son çerçeveye kadar, çerçeve atlamadan hareket bitirilir. Sonra başa dönülerek, istenilen rapor kadar tekrar yapılır.

2 - Atlama Tahar : Bu tahar tipinde, çözgü iplikleri 1-3, 2-4 sırasına göre çerçevelerden alınarak tahar yapılır. Birinci çözgü teli 1çerçeveden, dördüncü çözgü teli ise 4.çerçeveden alınır. Bir rapor böylece bitmiş olur. Hareket, baştan itibaren tekrarlanarak, tüm çözgü iplikleri bitirilir.

3 - Kombine Tahar : Bu taharda çözgü iplikleri, 1.çerçeveye kadar düz olarak tahar edildikten sonra, son çerçevenin bir eksiği çerçeveden başlanarak, tekrar geriye doğru, yani birinci çerçeveye doğru tahar edilir.

4 - Kırık Tahar : Kırık ve balık sırtı desenleri için uygulanan bu taharda, yollar, desen yolunun daima aksi yönündedir. İlk desenin bitiminden geriye bir eksiğinden başlayarak dönülür. Onun da bitim yerinden yine bir eksik desenle tekrar edilir. Böylece desen tekrar edilir.

5 - Karışık Tahar : Kombine tahara benzer, fakat karışık bir şekilde meydana gelmiştir. Desende bir çok örgü bulunur.













(Şekil 3)






Taharda gerekli Olan Malzemeler

1- Çözgü iplikleri
2- Lamel
3- Gücü teli
4- Gücü telinin takıldığı çerçeveler
5- Gücü çekeceği ( Tığ )
6- Dokuma tarağı

Lamel : Ortasında bir delik veya bir yarık bulunan, uçları yuvarlatılmış, hafif bir çelik levhadır. Muhtelif ağırlıklarda olup , kullanılacak ağırlıklarda olup, kullanılacak ağırlıklar, çözgünün tel adedi ve yine çözgünün sıklığına göre değişir.
Lamel, ortasındaki yarıktan testereye geçirilir. Çözgü ipliği koptuğunda aşağı doğru düşerek, testere yarığı arasında kalarak, makinenin durmasını sağlar. Ortasındaki delikten, çözgü ipliği geçer.

Gücüler :

1 - Çelik Tel Gücüler : Bu gücülerde, dikkat edilecek nokta, gücülerin gayet iyi çelikten yapılmış olması, gücü gözlerinin çok düzgün olması ve tellerin birleşme kısımlarında ayrıklık olmamasıdır.

2 - Düz Çelik Tel Gücüler : Bu gücülerin yüzeyleri, çok düzgün olup, pahalı materyalin çalışmasında kullanılır. Faydası, çelik tel gücülere göre, çözgü sıklığı fazla olan kumaşların dokunmasında ve ağızlık elde edilmesinde gayet kolay, rahat ve çok düzgün olmasıdır.









Gücü Başlık Demirleri : Gücülerin çerçeveye sıra ile takılmasını sağlayan kısımdır. Yani gücüleri taşır.

Gücü Çekeceği : Tahar arkasının verdiği, çözgü tellerinin tahar öncüsünün alıp, gücü gözlerinden geçirilmesine yarar (çözgü ipliklerinin , gücü telleri arasından geçirilmesi, gücü çekeceği tığı sayesinde gerçekleşir.)

Tarak Çekeceği : Gücü tellerinden geçen çözgü ipliklerinin, taraktan geçirilmesi tarak çekeceği ile yapılır.

Dokuma Tarağı : Belli aralıklardaki dişleri olan, tefe mekanizması üzerinde bulunan, atılan atkı ipliklerini, kumaşa sıkıştıran sisteme denir.



1-5-2 ARMÜR

Bir dokumada örgüyü ve deseni oluşturan, tahardan sonra ikinci öğe, gücü çerçevelerinin inip kaldırma düzenidir. Bir dokuma tezgahında ne kadar çok çerçeve kullanılıyorsa, o kadar karışık ve zengin görünüşlü desenleri dokuma olanağı vardır.
Dokumacılıkta, atkı ipliğinin atıldığı sırada hangi çerçevenin yukarıda hangisinin aşağıda olması gerektiğini gösteren planlara armür denir. Aşağıda ( D 2 /2 Z ) dimi örgüsünün tahar ve armür planı görülmektedir.(Şekil 4)


Şekil -4

Buna göre , çerçeve hareketi yukarıya doğru olan tezgahlarda armür planındaki içi dolu karelerin temsil ettiği çerçevelere bağlı ayaklara basılmalı, çerçeve hareketi aşağıya doğru olan tezgahlarda ise içi boş karelerin temsil ettiği çerçevelere bağlı ayaklara basılmalıdır. Aksi halde, dokumanın üstünde elde etmek istenilen desen, altında çıkacaktır.




PICANOL GAMMAX DOKUMA MAKİNESİNDE
AĞIZLIK AÇILMASI


Ağızlığın Tanımıokumanın gerçekleşmesi için en temel olaylardan biri ağızlığın açılmasıdır.Günümüzde bu işlem çerçevelerin veya gücülerin yükseltilmesi yada alçaltılması şeklinde gerçekleşir.
İlk başta çözgü iplikleri çözgü gücülerinden geçirilir.Ağızlık açılmadan önce gücüler örgünün yapısına göre gruplar halinde aşağıya yukarıya hareket ettirilir.Bir kısmı yukarıda bir kısmı aşağıda görülür.Bu aradan atkı ipliği geçirilerek kumaşa dahil edilir. Her atkı ipliği için bir ağızlık açılması gerekir.Kumaşın kalitesi ve makinenin kullanışlığı ağızlık açmada belirleyici özelliklerdir.Amaç her atkı atımında temiz ağızlık elde etmektir.













Ağızlık açılması 3 Lameller,5 çerçevelerde bulunan gücü tellerinin şematik görünüşü.










Bilindiği gibi dokuma makinelerinde üç tip ağızlık açma mekanizması bulunmaktadır.Bunlar kamlı ağızlık açma ,armürlü ağızlık açma ve jakarlı ağızlık açmadır.Pıcanol dokuma makinesinde ise ağızlık açılması armürlü ağızlık açma mekanizması ile sağlanmaktadır.




Armürlü ağızlık açmaya geçmeden önce bir armür sisteminde seçme mekanizmasının nasıl çalıştığına bakmakta fayda vardır.İncelersek:





























Armür seçme mekanizması:


Şekildeki n1 ve n2 bir kamdan aldıkları hareketle desen kartonu üzerine indirilirler.Kartonda delik olması halinde şekildeki n1 iğnesi için söz konusu olacağı gibi iğne bir miktar aşağı düşecek ve bağlı olduğu yatay çubuğun ucundaki kancanın gelip gitme hareketi yapan bıçaklardan k1’e takılmasını sağlayacaktır.K1 le birlikte sola giden yatay çubuğa bağlı platin r1 ise yine düşey olarak karşılıklı gidip gelen bloklardan b1’in hizasından kaymış olacaktır ve bu yüzden b1 bloğu r1 platinini yukarı kaldıramayacaktır , r1’in aşağıda kalması aşağıda kalması yüzünden bağlı olduğu üst kanca armür bacağına takılarak ileri çekilir ve bağlı olduğu üst kanca armür bıçağına takılarak ileri çekilir ve bağlı bulunduğu çerçeve yukarı kalkacaktır.Eğer desen kartonunun iğnesi hizasında delik yoksa iğne yukarıda kalacak ve beraberinde yatay çubuk h2’nin de k2 ile bağlantıya önleyecektir.Dolayısıyla b2 bloğunun hizasında kalan r2 platini blokla birlikte yukarı kaldırılacak ve armürün alt kancasının bıçağa takılmasına mani olacaktır.









STAUBLI TYPE 300 POZİTİF ARMÜRÜ










Pıcanol gammax dokuma makinesinde STAUBLI TYPE 300 POZİTİF Armürü bulunmaktadır. Stauble Type 300, çok yüksek devirli dokuma makinelerinde, örneğin mekikcikli ve kancalı dokuma makinelerinin çoğunda kullanılan bir sistemdir. Yukarıdaki şekil kanca bıçak bağlantısını, aşağıdaki şekil ise çalışma elamanlarının tamamının birbirleriyle bağlantılarını gösterir.










Bir kol üzerinde yer alan 8 geri çekme travesti ile 9 bıçağı birlikte ileri geri hareket ederler. 5 nolu kanca çalışma esnasında bıçakla sağa, geri çekme traversi ile sola çekilir. Bu makinenin çift kurslu olması sebebiyle 5 ve 5a’dan oluşan üst ve alt kancalar 6 nolu salınım kolu vasıtasıyla armür koluna bağlıdır. Kancanın bıçağa takılması veya takılmaması durumları ise zaman diyagramına bağlı olarak şu şekilde izah edilebilir:

I. Çerçeve alt ağızlığa inme hareketini tamamlamak üzeredir. Bu durumda 5 kancısı 9 bıçağına takılı olarak 8 vasıtasıyla sola(geri) çekilmiş haldedir.
II. Çerçeve alt ağızlık konumuna geçtikten sonra, 9 bıçağı saat yönünün tersine α açısı kadar döner. Dolayısıyla 5 kancası yukarıya kaldırılmış olur ve üst kısımda yer alan tırnağı ile 14 sabit dişlisine takılır.
III. a) Eğer çerçeve dokuma makinesinin bir sonraki devrinde de alt ağızlıkta kalmaya devam edecekse desen dokuma mekanizmasında gelen hareketle 3 iğnesi serbest bırakılır; 13 yayı tarafından çekilen 12 destek kolu şekildeki gibi düşey pozisyonda kancayı alt tarafından bıçakla bağlantı kurmayacağı konumda kilitler. Dolayısıyla, dokuma makinesinin bir sonraki devresinde 5 kancası 7 ve 14 nolu durdurucular arasında kilitli kalır. 9 bıçağı dönerek eski konumuna gelir ve 8’le birlikte kancadan bağımsız olarak sağa hareket eder.
b) Eğer dokuma makinesinin bir sonraki evresinde çerçevenin yukarı kaldırılması gerekiyorsa, desen dokuma kartonundaki deliğe giren bir yoklayıcıya bağlı 3 bolu iğne sağa çekilir ve 11 üzerinde dönen 12 destek kolu geri pozisyonda kalır. Dolayısıyla bıçağın α açısı kadar ters dönüşü sırasında kanca aile bıçak tekrar bağlantıya girer ve 8 ve 9 un birlikte sağa hareketleri ile çerçeve yukarı kalkar.









Pıcanol gammax dokuma makinesinde armürlü ağızlık açma

Armürlü tezgahlarda ağızlık açma mekanizması,çerçevelerin hareketini sağlayan bir dizi kaldıraç kolu ile ,bu kolları etkinleştiren bir dizi iğne ve diğer yardımcı hareket mekanizmalarından oluşur. PICANOL dokuma tezgahında çerçevelerin ters hareketi armürler le sağlanmaktadır.yani kalkan bir çerçeveyi indirmek yine armür tarafında yapılmaktadır.(Pozitif armür hareketidir.)

armür kutusunun çerçevelerle ilişkilendirilmesi (Pozitif armür hareketinin şekli)





Pıcanol gammax makinesinde ağızlık açma sisteminin çalışması

Tezgahta armür elektronik olup desenle ilgili bilgileri direk olarak bilgisayardan alır.Armür üzerinde mıknatıs bulunmaktadır bu mıknatıs bilgisayardan aldığı mesaja göre hareket ederek çerçeveye ait yayı kendine çeker.Yay çekildiği anda çerçeveyi hareket ettiren tırnak çerçeve ayağına baskı yaparak onu hareket ettirir.Böylece çerçevenin hareketi sağlanmış olur.Her çerçeve kendi başına bağımsız olup bütün hareketini bilgisayara girilen örgü raporuna göre yapılır.Bu makinede 45 çerçeveye kadar dokuma yapma imkanı vardır.Her çerçeve armür üzerinde bulunan hareketli kol seçme mekanizmasına sabitlenirler.Ayaklar tezgahın şasisi arasında sağa sola uzanmaktadır.Tezgahın sağ ve sol taraflarında çerçeveleri oturtmak ve sabitlemek için çerçeve tırnakları vardır.Çerçeveler karşılıklı ve sıralı bir şekilde tırnaklara takılır.
Çalışma durumuna getirilen tezgahın ağızlık açma yani dokuma mesleğinde ustaların ağızlık ayarı denilen ayar sıra ile yapılır.Ağızlık açma ayarı 1.çerçeveden başlar son çerçeveye kadar devam eder.Ağızlık açma mesafesinde birinci çerçevede en az sonuncu çerçevede en çok şekilde olacak şekilde ayarlanır.











Picanol/GamMax dokuma makinesinin özellikleri:

2002 Kasım ayında ticari kullanıma sunulan Picanol'ün yeni jenerasyon rapiyerli dokuma makinesi GamMax, dokuma teknolojisinde dijital kontrolün en yoğun olarak yer aldığı makinelerden biri.
Picanol, GamMax ile dijital kontrolü, daha yüksek kumaş üretimini, daha fazla esnekliği, Internet erişimini ve düşük dokuma maliyetini hedefledi. GamMax ile dokumadaki önemli ayarlar kolaylıkla yapılabiliyor. Örneğin kenar örme veya ağızlık açma süresi için gerekli değerler girilerek ayarlanabiliyor.
GamMax, makine fonksiyonlarının çoğunun dijital olarak kontrol edilmesiyle dokumacının dijital teknolojinin avantajlarından maksimum oranda yararlanabilmesini sağlamayı hedefliyor.
Azaltılan tip değişim süresine ek olarak tüm dokuma salonu merkezi bilgisayar ile kontrol edilebiliyor.
Makinenin başlıca özellikleri 12 renge kadar atkı atma, 190-380 cm aralığındaki en, interaktif paneli kullanarak doğru, hızlı makine ayarları, SuMo motor tahrik sistemi, ağızlık geçişlerinin elektronik ayarı ve Picanol'ün patentli elektronik olarak kontrol edilen ELYS kumaş kenar örme tertibatı, 665 dev/dak'lık makine devri, elektronik atkı sırası.
Picanol'ün dokuma makinesi teknolojisine kazandırdığı SuMo motor ile, atkı ipliğinin mukavemetine uygun olarak makine hızını her bir atkıya bağlı olarak ayarlamak mümkün. Bu sistem ile çok bantlı dokumalarda kopma ihtimali olan düşük mukavemetli, tek bir atkı ipliğinin olması ihtimaline karşı, makine hızını sürekli olarak düşük tutmak gerekmiyor. Mukavemeti zayıf bu atkı ile daha düşük bir hızda, daha hassas bir atkı atma yapılıyor ve bu atkı atıldıktan sonra makine tam hızla üretimine devam ediyor.
Elektronik ağızlık ayarlama Picanol'ün yeni geliştirdiği bir özellik olup, dokumacıya kumaşın görünüşünü, tuşesini armüre müdahale etmeden kontrol edebilme imkanı sağlıyor. Ekrandaki tuşlarla makinenin ağızlığı yeniden ayarlanabiliyor.
Atkı sarma motorları, tüm atkı atma işlemi boyunca iplik geriliminin optimum düzeyde olabilmesini garanti eden ve PFT olarak bilinen yeni, programlanabilir atkı gerilim ölçer ile donatılmış. Gerilimi azaltmak, düşük mukavemetli ipliklerle çalışıldığında önemli bir avantajken, gerilimi artırmak ise atkı ipliklerinin sol rapierden sağ rapiere transferi sırasında avantaj olup, ilmek oluşumunu engelliyor. Gerilim kontrolü daha yüksek hızlarda bile düşük mukavemetli veya mukavemetli ipliklerle dokuma yapabilmeyi mümkün kılıyor.

PICANOL GAMMAX RAPİYERLİ DOKUMA MAKİNESİNDE ATKI SEVKİ

Sabit duran atkı bobininden çekilen atkı ipliği atkı regülatörlerine gelir.Atkı regülatörleri tezgah enine göre değişen miktarda atkı ipliğini rezerve sarım olarak hazırlar.Atkı seçiciler tarafından alınan atkı ipliğinin ucu verici kancaya iletilir.atkı ipliğinin yakalayan verici kanca ağızlık içine doğru hareketine başlar aynı anda alıcı kancada karşı taraftan ağızlığın içine doğru hareketine başlamıştır.Verici ve alıcı kancalar tam orta kısmında buluşurlar.Bu buluşma anında atkı ipliği alıcı kanca tarafından alınır,kancalar bu transfer işlemi sonunda ağızlık içinden dışa doğru hareket etmeye başlarlar.Dışarıya doğru hareketlerini tamamlayarak ilk pozisyonlarına geldiklerinde atkı atma işlemi tamamlanmış olur.Atkı ipliğinin verici kanca tarafındaki ucu bir makasla kesilir.Aşağıdaki şekilde de atkı atmamın şematik prensibi verilmiştir.
















KANCALARININ UCUNDAKİ ATKI İPLİĞİNİN TRANSFERİ

I. 1 ve 6 no’lu kanca başları ağızlık ortasına doğru hareket ederler. Atkı ipliği (S) bobinden sağılırken, ucu da sol kancanın 3 no’lu kısmın dan yakalanmış ve kıstırılmıştır.

II. Kancalar ilerlerken ağızlık içerisinde ve alt çözgü tabakasının üzerinde yer alan 8 no’lu durdurucuya çarpan sağ kancanın 4 no’lu çenesi açılır ve sol kancanın baş tarafından gergin olarak tutulan atkı ile temas eder.
II’inci aşama her iki kancanın ağızlık ortasında ulaştıkları en son konumu göstermektedir.



III. Kancalar ters yönde hareket ettiklerinde sağ alıcı kancanın 4 no’lu çenesi yine 8 sayesinde kapanır. Aynı anda 7 no’lu durdurucuda verici kancanın 3 no’lu çenesini açar. Atkı ipliği bundan sonra alıcı kanca tarafından taşınır. 7 ve 8 no’lu durdurucular kamlarla tahrik edilmektedirler. Alttaki şekilde esnek kancanın ağızlık içinde görünümü verilmiştir.










PICANOL GAMMAX DOKUMA MAKİNESİNDE BULUNAN PARÇALAR VE GÖREVLERİ:

1-Elektrik ve elektronik donanımının bulunduğu kutu:makinenin açılıp kapanmasını sağlayan şartellerin bulunduğu ve bilgisayar ekranından aldığı komutların değerlendirildiği kutudur.
2-Çözgü levendi:Makinenin arka kısmında yer alan,dokunacak çözgü ipliklerinin sarıldığı makaradır
3-Çözgü köprüsü ve tansiyon mili:Ağızlık açılması kapanması sırasında çözgü ipliğinin gerilimini ayarlamaktır.
4-Testere tertibatı:Çözgü ipliği kopuşlarında büyük rol oynar.Çözgü ipliği lamel içerisinden geçer ve iplik koptuğunda lamel testere üzerine düşerek kısa devre yapmasını sağlayarak makinenin durmasını sağlar.çözgü kopuşlarını kontrol eder.
5-Lameller:Çözgü ipliği koptuğunda kopuğun kolayca bulunmasını sağlar.
6-Çerçeveler:Üzerinde bulunan gücüler vasıtasıyla çözgü ipliklerinin aşağı yukarı hareket etmesiyle ağızlık açılmasında büyük rol oynar.
7-Gücüler:Çerçeve üzerinde bulunurlar.Çerçeve hareketine bağlı olarak görev yaparlar.
8-Bilgisayar ekranı:Makineye girilecek tüm dataların girildiği ekrandır.
9 -Krank mili:Motordan aldığı hareketi tüm tezgah çalışanlarına iletmektir.
10-Aspiratör tertibatıokuma tezgahı üzerinde bulunan uçuntu, iplik artıklarını bir araya toplayan motordur.
11-Armür kutusu:Armür ayaklarının bulunduğu kutudur.istenilen örgü çeşidine göre hangi çerçevenin aşağıda yada yukarıya hareket etmesini sağlayan mekanizmadır.
12-kenar kesme makası:Oluşan kenar örgüyü kesmeye yarar.
13-Cımbarlar:Makinenin iki kenarında bulunarak dokunan kumaşa gerekli gerginliği sağlar.
14-Atkı regülatörleri:Bobinden atkı ipliğinin hava akımıyla yardımıyla içine alır.Elektronik algıcılar tarafından ipliği kontrol ederek istenen miktarda atkı ipliğini rezerv bölgesine sararak atkı atımını hazırlar.Sarım ünitesinin dönüş yönü ipliğin büküm yönüne göre değiştirilebilir.Çıkış bölgesine yerleştirilmiş olan fırçalar atkı ipliğinin temiz bir şekilde dokuma bölgesine gitmesi sağlanır.Dakikada 1600-1800 m atkı besleme hızına yeteneğine sahiptirler.
15-Atkı seçme sistemi:Birden fazla renkli veya çeşitli yapıdaki atkı ipliklerle yapılan dokumalarda istenen sıraya göre atkı atılabilmesine yardımcı olur.
16-Dokuma tezgahı üzerinde bulunan ikaz lambaları:Kırmızı lamba çözgü kopuğunu gösterir.Sarı lamba atkı kopuğunu gösterir.Yeşil yağ basıncını gösterir.Beyaz lamba ise makinede arıza olduğunu gösterir.











pıcanol gammax rapiyerli dokuma makinesi












ESNEK KANCA TAHRİK MEKANİZMASI

Kancalı dokuma makinelerinde, ağızlığın içine girip çıkan kanca başlarını taşımakta olan çubukların yada bantların sevkini sağlayan kanca tahrik mekanizmalarının tasarımı büyük bir öneme sahiptir. Bu mekanizmalar tutucu başlarının belli bir genlikte doğrusal bir hareket yapmasını sağlarlar. Atkı ipliğinin hız ve ivme değerlerine karşı hassas olması, kancaların yaptığı hareketin çok hassas kontrolünü zorunlu kılmaktadır. Böylece dönmeyi ötelemeye çeviren bir mekanizmanın atkı ipliğini ağızlıkta pozitif olarak kontrolü mümkün olmaktadır. Aşağıda BELÇİKA firması PICANOLÜN esnek kanca tahrik mekanizması görülmektedir.




Belçikalı bir firma olan Picanol, esnek kancalı tezgahlarında, ileri-geri kanca hareketini doğrudan bir kamdan temin etmektedir. Kam alt makine miline takılı olup, bir sallama kolu yardımıyla, bağlantı çubuğuna hareket vermektedir. Bu çubuk bir dişli kayış transmisyonu ile kanca tahrik dişlisini döndürür.



















KUMAŞ ANALİZİ
Kumaş analizi, yeniden ,aynısının yapılmasını istediğimiz bir kumaşın her yönü ile incelenmesi olayıdır.Kumaş analizi için gerekli bazı araç gereçlere ihtiyaç vardır bunlar:
1- Lup: bu bir tür büyüteçtir.Üstte bir mercek,altta ise kare şeklinde bir boşluk,bu ikisi kumaşın dokusu ve sıklıkları tespit edilir.
2-Kareli kağıt: Lup ile tespit edilen dokuyu kağıt üzerinde göstermek için kullanılır.Bunlar 2 şer mm büyüklükteki kareli kağıtlardır.
3-Hassas terazi:İplik numarası,çözgü ve atkı ağırlıklarının tesbit için gereklidir.
3- Uzun iğne :Lup la bakarken dokuyu oluşturan çözgü ve atkı ipliklerini teker teker ayırmak ve sıkılıklarını saymak için kullanılır.
4- Makas: kumaş kesme için kullanılan düz bir makastır.
5-Cetvel: kumaşın düzgün kesimi ve ölçümü için kullanılır.

Kumaş analizi ile ilgili işlemlere başlamak için şu sırayı takip etmeliyiz:
a)Kumaş dokusunun tespiti
b)tarak numarası tespiti
c)Çözgü ve atkı sıklıklarının bulunması
d)En ve boydaki kısalma %lerinin tespiti
e)Tarak en hesabı
f)Çözgü iplik boyu hesabı
g)Gerekli çözgü ipliği miktarı hesabı
h)Atkı ipliği boyu hesabı
i)Gerekli atkı ipliği miktarı.

ÇÖZGÜ VE ATKI İPLİKLERİNİN YÖNÜNÜ BULMAK
1-Çözgü iplikleri atkıya nazaran daha fazla büküme sahiptir.Bu yüzden sert bir yapıya sahiptirler.
2-Çözgü iplikleri atkı ipliğinden daha incedir,ve katlı ipliklerdir.
3-Sıklığı fazla olan çözgü ipliğidir.
4-Kumaştan çözgü ve atkı ipliği bakıldığında en çok büzülmenin çözgü yönünde olduğu görülür.
5-Çözgü iplikleri kumaşta genellikle daha düzgün durumda ve birbirlerine paraleldir.Ayrıca çözgü yönünde tarak dişlerinin izleride fark edilir
6-Çizgili desenlerde çizgiler çoğu kez çözgü yönündedir.

Kumaşın yüzünü ve tersini bulmak
Apreli kumaşlarda:

Apreli kumaşların yüzleri daha tüysüzdür.Çünkü yüzeyindeki kısa elyaflar kesilmek ve yakılmak suretiyle yok edilmişlerdir.Baskılı kumaşlarda desen kumaşın yüz tarafındadır.Boyanmış kumaşlar yüz tarafları ters taraflarına nazaran daha parlaktır.









Apresiz kumaşlarda:

Ham veya az apre görmüş kumaşlarda çözgü ve atkı ipliği kapatmaları hangi tarafta çok ise o taraf kumaşın yüzüdür.Diyagonal ve dimi dokumalarda kumaşın yüz tarafındaki diyagonaller(veya yükselen meyilli çizgiler) aşağıdan yukarıya doğrudur.Eğer kumaş iki kalite iplikten dokunmuş ise iyi kalite iplik kumaşın yüzündedir

.
ÇÖZGÜ VE ATKI İPLİKLERİNİN ELYAF CİNSLERİNİN TESPİTİ
Elyaf cinslerini tespit etmek için elyaflar önce el veya göz yardımıyla sonra yakma yoluyla ,bunlarla da sonuç vermese kimyasal testlerle tespit edilir.
1-pamuk elyafı yünden daha kısa ve düzdür.
2-Pamuk ipliği yakıldığında kağıt kokusu verir.geriye grimsi bir kül bırakır.
3-Pamuk asitte erir.
4-Yün elyafı oldukça uzundur,bırakıldığında hemen kıvrılır.
5-Yün ipliği çok çabuk yanar.Yanık kokusu kılın yanma kokusuna benzerdir,ve siyah gri renkli bir artık bırakır.Yün kostik sodada erir.
6-Sentetik iplikler diğer ipliklere nazaran daha sağlam ve yüksek bükümlüdürler.
7-Sentetik iplikler çabuk parlak bi alevle yanarlar,yanarken erirler soğuduğunda sert bir artık bırakırlar.Sentetik iplikler asit ve bazlara karşı dayanıklıdırlar.
8-Polyesterli kumaşlar sert tutumda olurlar.Pamuk iplikleri ince olduklarından pamuklu kumaşların da çoğu incedir.


DOKU ANALİZİ ÖNCESİ YAPILAN İŞLEMLER
Kumaşın dokusunun bulunması için analiz işlemine geçmeden önce kumaşın bilinen bir dokuda olup olmadığına bakılır tanınmadık bir dokuysa lup ile saptanmaya çalışılır.Eldeki kumaş örneği küçükse ,doku analizine geçmeden önce kumaşın kesilmesini yada kumaştan iplik çekilmesini gerektirerek kumaş kenarlarından düzgün olarak kesilerek geometrik bir biçime sokulur ve kenarlarının uzunluğu cetvelle ölçülür.Verilen örnekte kumaş dikdörtgen şeklinde kesilmiştir.


ATKI VE ÇÖZGÜ SIKLIĞININ BULUNMASI
Atkı ve çözgü sıklığı 1 cm2 alanı büyüten lup yardımıyla bulunur.Bu iş yapılırken lup un kenarları kumaşın çözgü ve atkı ipliklerine paralel hale getirilir.Geometrik şekle getirilmiş kumaşın iplikleri tel tel saçak şekle getirilir.1 cm2 alan içindeki atkı ve çözgü iplikleri sayılır. Sıklık ölçerken eğer kumaş koyu renk ise ipliklerin sayımı güç olur.Bunun için sol yada sağımızdan ışık veren masa lambası kullanımına ihtiyaç vardır.Analizi sağdan sola doğru yapıyorsak ışık sağdan gelmelidir.












ÖRGÜ RAPORUNUN ÇIKARILMASI
Analiz sırasında uzun iğne yardımıyla iplikler sıra ile sola çekilerek bir kalem yardımıyla kesişmeler izlenir ve kareli kağıda geçirilir.Çözgünün üstten olduğu kesişme noktalarında çapraz işaretler yazılır.İlk çözgü ipliğinin yaptığı kesişme,atkı yönünde tekrar edene kadar bu işlem sürdürülür.Aşağıda bu anlatılanlara D3/1 S kumaş örneği verilmiştir.
Kumaş analizi ile ilgili bilgiler kumaş analizi formu ile gösterilir ekte kumaş analizi formu örneği verilmiştir.
KUMAŞ ANALİZİ YAPILIRKEN YAPILAN HESAPLAMALAR VE FORMÜLLER

Tarak numarasının hesaplanması:

Tarak numarası 10 cm deki diş adedidir.Tarak seçimi yapılırken ipliklere aşırı sıkılık nedeni ile fazla sürtünmeden kaçınılmalıdır.Aşırı seyreklikte hatalara yol açmaktadır.Bunun için tarak numarasının doğru seçilmesi gerekiyor.


Tarak No = çözgü tel adedi*10
Dişteki tel adedi* tarak genişliği

ÖRNEK:
3135 Telli çözgü ipliği kenar tel sayıları hariç ,165 cm (kenar dahil) tarak genişliğinde kullanılacaktır.gerekli tarak nosunu bulunuz.dişteki tel adedi 2 dir.

Tarak no= 3135 *10 = 95 olarak bulunur.
2 * 165

Tarak eninin hesaplanması

Tarak eni hesaplanırken kumaşın bez içindeki büzülmesi dikkate alınmalıdır.

Kumaş içindeki ipliğin uzunluğu = a Aynı ipliğin gergin haldeki uzunluğu= a1

Tarak eni = a1 /a *kumaş eni(cm)















İplik numarası tespiti:

5 veya 10 adet çözgü ve atkı ipliği alınır gergin boyları ölçülür.Çözgü ve atkı olarak ayrı ayrı hassas terazide tartılır.Numara formülü bilindiği gibi aşağıdaki gibi hesaplanır.

Nm = uzunluk
Ağırlık
Sayısal bir örnek verirsek:

Tartıma giden iplik sayısı =10
Gergin uzunluğu =6.5 cm
10 adet ipliğin tartımı =0.082 gr

İplik nm =6.5 *10 = 7.92 bu Ne cinsine çevirmek için: Nm = Ne *1.693
100 *0.082

formülü kullanılır.





Kumaş ağırlığının hesabı: Kumaş ağırlığını aşağıdaki şekilde hesaplarız.

Ağırlık = uzunluk
Nm

Uzunluk = (Fç * ham en )+(kenar iplik fazlalığı) * kumaş boyu *fire % si * çözgü iplik kıvrılması (k1/k)

ÖRNEK:
Planlamadan gelen bir iş emrine göre Çözgü sıkılığı Fç:24 ip/cm olan bir pamuklu bezin ham eni 160 cm dir.kenar ip sayısı çift taraf olarak 72 adettir.Talep edilen miktar 5000 metredir.(Nm çözgü = 20 / 1)
Çözgü firesi %3.0 ,çözgü kıvrılması ise Kç=1.08 bunlar ayrı ayrı hesaplanmıştır.en çok firede haşıl da alınmıştır.Kıvrım hesaplanırken kumaş içindeki boy ve gergin haldeki boylardan hesaplanmıştır.Kç = k1/k

Bize gerekli olan bobin miktarını da bulabiliriz.
Yukarıdaki formüle göre
Uzunluk = (24 *160 +72)* 5000 *1.030 *1.08 =21758544 mt.

Ağırlık = 21758544/ 20 *1000 = 1088 kg olarak bulunur.






Atkı ipliği ihtiyacı bulunmak istenirse şu formülden faydalanılır.

Atkı uzunluğu = Atkı sıklığı * 100 *5000 *fire % si (en çok 0.2 alınır)*tarak eni *Ka(atkının kıvrılması) burada atkının hesaplamasına gidilmeyecektir,çünkü bütün işlemler çözgü ile aynıdır.
Toplam iplik talebi=çözgü ipliği ağırlığı + atkı ipliği ağırlığı ile bulunur.

Örnek : planlamadan gelen bir iş emrine göre Fç=24 ,Fa=22ip/cm 7000 metre istenmektedir.kumaş ağırlığını hesaplayınız.Fire çözgü=1.027 ,Kç=1.03,tarak enide 176 cm alınırsa.Nm çözgü=50 ve Nm atkı= 50

Çözgü ağırlığı= 24*160 *7000 *1.027 *1.03 =568 kg bulunur.
50 * 1000

Atkı ağırlığı = 22 *100*7000*176 =542 kg bulunur.
50 *1000


Toplam ağırlık= çözgü ağ + atkı ağ =542 +568 =1110 kg olarak bulunur.
































İŞLETMEDE ÜRETİLEN KUMAŞLAR VE ÖZELLİKLERİ

STANDART PAMUKLU KUMAŞLAR

Bezayağı dokuma: En basit ve en çok bilinen dokuma tipidir.Çünkü Bezayağı mümkün olan maksimum birleşme noktasına ve kesişme noktasına sahip olduğundan benzer olan dimi dokuma kumaşlara göre daha sert ve sıkı olurlar.İşletmede çalışılan Bezayağı dokumada şantuklu iplik kullanarak değişik efektler elde edilmektedir.

Gömleklik:Örgüsü B 1/1 dir. Çözgüsü iyi haşıllanmış ham beze verilen addır.Bezin standart teknik özellikleri şunlardır:Çözgü Ne:32 Fç:30 ad /cm,atkı Ne: 40 Fa: 30ad/cm.
Ağırlığı 165 gr/mt2 olan bezlerden ekose gömleklikler yapılmaktadır.

Tülbent:Seyrek dokunmuş hafif gramajlı ve yumuşak bir kumaştır.örtü olarak kullanıla bilindiği gibi ambalaj amacıyla haşılla sertleştirilerek,astarlık olarak kullanılır.
Ne:30/1 çözgü Fç: 17 ad/cm
Ne: 30/1 atkı Fa:15 ad/cm
Ağırlık: 65 gr/mt2.

Poplin:İnce çözgü ve kalın atkı kullanılarak bez ayağı dokunan bezlere poplin denilmektedir.Bu bezlerde genellikle;
Çözgü Ne: 60/2-80/2 Atkı Ne:60/2-30/1
Bir başka poplin kumaşa örnek ise
Çözgü Ne: 80/2 Fç:55 ad/cm
Atkı Ne :60/2 Fa:24 ad/cm, Ağırlık: 139 gr/mt2 dir.

Gabardinoku şekli genelde D 2/2 veya D2/1,D3/1 olmaktadır.Çözgünün hakim olduğu bir doku şeklidir.En çok pantolonluk yapımında kullanılır.Tüketimi yaygın ve çok fazladır.
Bir gabardinin teknik özellikleri:Kalın pamuklu gabardin ise
Çözgü ve atkıda Ne :30/2 iplikler kullanılır.
İnce pamuklu gabardin ise Ne çözgüde ve atkıda 80/2
Fç:64 ad/cm Fa:30 ad/cm dır.

Denim (blucin)imi 2/1,1/2 şeklindedir.mukavemeti yüksek ipliklerden dokunur.genellikle mavi ve lacivert renkte olurlar.
Örnek kontrüksiyon:
Ne çözgü:40/2 Fç:48 ad/cm
Ne atkı : 12/1 Fa:20 ad/cm,Ağırlık: 265gr/mt2 dir.









Krep:Yüksek bükümlü ipliklerden krep doku ile dokunan hafif gramajlı kumaşlardır.Krep görünümü bez ayağı doku ile ters yönde büküm verilmiş atkı ve çözgü iplikleri kullanılarak ve kumaşı yüksek oranda çektirerek elde edilir.Bu çekme sırasında iplikler büküm yönünde kıvrılarak düzensiz bir yüzey görünümü oluştururlar.
Örnek: Ne çözgü :36/2 Fç:25 ad/cm
Ne atkı: 12/1 Fa:17 ad/cm, Ağırlık 191gr/mt2 dir.

Rips dokuma :Kendi arasında ikiye ayrılır.çözgü ripsleri ve atkı ripsleri.

Çözgü ripsleri: Bezayağı örgüsünün bağlantılarının her birine çözgü ipliği istikametinde eşit yahut farklı sayıda yeni bağlantıların ilavesiyle oluşan ripslere denir.

Atkı ripsleri:Bezayağı örgüsünün bağlantılarının her birine atkı ipliği istikametinde eşit yahut farklı sayıda yeni bağlantılarının ilavesiyle oluşan ripslere denir.Çözgü ripsleri kumaş üzerinde enlemesine çizgi bıraktıkları için buna enine rips denir.Atkı ripsleri ise kumaş üzerinde boylamasına çizgi bıraktıklarından boylamasına rips denir.

Panama örgüsü: Bu örgü tipide bir bez ayağı örgü tipidir.Bezayağı örgüsünü daha seyrek ,daha dökümlü dokuyabilmek için panama geliştirilmiştir.Daha dökümlüdür.Bezayağı örgüsünde ulaşamayacağız atkı sıklıklarına,iplik yoğunluğuna panama örgüsünde ulaşabiliriz.

Panama örgüsü Bezayağı örgüsünün her iki bağlantısına çözgü atkı ve çapraz yönde (her üç yönde birden)yeni bağlantıların ilavesiyle oluşturulan,küçücük taneler gösteren örgüdür.Bu bağlantılar yani çözgü ve atkı yönde yapılan yeni bağlantılar eşit sayıda olursa düzenli panama farklı sayıda olursa düzensiz panama olur.

Dimi dokumalar:Bu dokumalar kumaş boyunca uzanan sürekli diyagonal karakterize edilir;üç iplik tekrarından daha az üretilemezler.Bazı diyagonal sıralar sağa doğru gider ve bunlar sağ dimi yada Z dimi olarak bilinir.Ters yönde diyagonallere sahip kumaşlar ise sol dimi olarak adlandırılır.Bir önceki şekilde dimi örgü tipleri verilmiştir.2/1 S , 2/1 Z,3/1 S,3/1 Z.Denim kumaşlar çoğunlukla dimi örgülerden üretilir.Dimi dokumada ,aynı numarada iplik kullanılarak edilen bez ayağı dokumaya göre daha çok sayıda atkı ve çözgü yerleştirmek mümkündür.Dimi dokuma çoğunlukla yüzey güzelliği yaratmak için kullanılır.Kumaş desinatörü,çözgüde çekici ve pahalı iplik kullanırken atkıda daha az çekici ve ucuz iplik kullanarak ,çözgü çekiciliğini kumaş yüzünde görünür hale getirir.

















Kırık dimi örgüleri:

Bu örgülerin temel özelliği birbirleriyle kesişen dimi yollarına sahip olmalarıdır. Adlarından da anlaşılacağı üzere bu yollar kumaş içinde ya da atkı bazında kırık doğru düzeninde birleşirler.
Kırık dimi örgüsü oluşturmak için bütün dimi örgüleri baz alınabilir. Seçilen dimi örgüsüne istenilen kırım düzeninde tahar uygulanarak çözgü yönünde kırılmalar sağlanır. Aynı yöntem atkı yönünde de uygulanarak atkı kırık dimi örgüleri oluşturulur. Çözgü kırık dilimlerinde taharın kırım düzenine uygun bir kırılma göstermesine karşın atkı kırık dimilerinde sıra (düz tahar) şeklinde dönüşür.




Saten dokumalar:işletmede dokunan kumaş tiplerinden biride saten örgüdür.En çok bilinen saten örgüsü 4/1 satendir. Bu dokumayla yapılan kumaşlar, dimi kumaşlar gibi güçlü diyagonal çizgileri olmayan ,tipik pürüzsüz ve genellikle parlak bir görünüme sahiptirler.Düz flament ipliklerin parlak yüzeyleri kumaşa yumuşak bir görünüm verdiği için yaygın olarak kullanılırlar.Ancak merserize edilmiş veya edilmemiş pamuk iplikleri bu dokumada kullanılırlar .Saten kumaşlar genellikle 5 veya 8 iplikte tekrar ederler.Genellikle en ağır satenler 8 çözgü tekrarıyla yapılırlar ve santimetredeki iplik sayısı ve kumaş örtücülüğü oldukça artar.
Konstrüksiyon olarak çözgü ipliği Ne: 20/1-36/1 veya 30/2-48/2
Atkı ipliği Ne:12/1-20/1 veya 30/2 numaralarda üretilir.
























DOKUMA KUMAŞLARDA MEYDANA GELEN HATALAR

KALİTE KONTROL

Kalın çözgü: Kumaşta normalden kalın çözgü telinin bulunmasıdır.

İnce çözgü :Kumaşta normalden ince çözgü telinin bulunmasıdır.

Çözgüde iplik düzgünsüzlüğü:Çözgü ipliklerinde düzgünlük farkından ileri gelen hatalardır.
Gergin veya gevşek olan çözgü ipliği:İstenilen gerginlikte olmayan çözgü ipliğidir.

Çözgü kaçığı veya kopuğu:Çözgü ipliği kopmasından meydana gelen hatadır.Dönüşümü olmayan bir hatadır.
Tarak izi: Tarak dişleri arasındaki eşitsizlikten veya dişlerdeki eğrilikten doğan süreli çözgü aralıklarıdır.
Çözgü ipliği abrajı:Çözgü ipliğinin boyanması sırasında boyama hatası veya elyaftaki boya ile birleşme yeteneğinin farklılığından çözgü doğrultusunda görünen boyanma farkı.
Çözgüde yabancı elyaf(iplik):Çözgü ipliğine ,iplik eldesi veya dokuma sırasında dışarıdan karışan yabancı elyaftır.
Tahar desen ,rapor hataları:Gücüden ve taraktan yanlış geçirilen bir veya birkaç çözgü ipliğinin meydana getirdiği hatadır.
Atkıda iplik düzgünsüzlüğü:Atkı ipliğindeki düzgünsüzlüklerden meydana gelen hatalardır.
Karışık atkı:Atkıda büküm düzgünsüzlüğü,iplik numarası,farklı yapıda ve değişik renkte atkı ipliği karışması.
Atkı kaçığı(ayak kaçığı):Bir veya birkaç atkı ipliğinin kopmasından meydana gelen kumaş enindeki hatadır.
Yarım atkı kaçığı(yarım ayak kaçığı):Atkı ipliğinin ağızlık içinde kopmasından dolayı kumaş eninin bir kısmında eksik kalan atkı ipliği hatasıdır.

Atkı aralığı:Atkı ipliğinin ağızlığa normal olarak oturtulmaması sebebiyle kumaş enince veya kısmında meydana gelen aralık ,atkı koptuğundan sonra veya hafta sonu tatilinden sonraki ilk çalışmada sık rastlanılır.

Sık seyrek atkı:Kumaştaki atkı sıklığı farklarından meydana gelen hatadır.Bantlar şeklinde görülür.
Atkı kolonu:Atkı ipliğinin kendi içindeki büküm,numara, harman,renk düzgünsüzlükleri veya atkıdaki sıklık farklarından ileri gelen ve kumaş eni doğrultusunda bantlar şeklinde görülen hatadır.










Atkı ilmeği(atkı kabarığı,boncuk,şantuk):İplikteki fazla bükümden veya mekanik frenleme düzenindeki arızadan atkı ipliğinin kendi üzerinde kıvrılarak ufak ilmekler yapması.
Atkı atlaması:Bir aralık boyunca bir veya birkaç atkı ipliğinin kısa ve uzun bağlantı yapmadan çözgü ipliği üzerinde atlama yapması.

Tutuk atkı:Çözgü ipliğindeki düğüm tarafından kısa bir aralık boyunca tutlan atkı ipliğinin meydana getirdiği hata.
Atkı şekilsizliği(bozukluğu): Çözgü ipliğindeki gerginlik veya haşıl alma farkından ötürü birbirine yakın atkılarda kısa ve elips şeklindeki şekil değiştirmeler.

Kenarda çift atkı(kenar fazla atkı):Kumaş kenarındaki fazla atkı ipliğinin kesilememesinden normal atkı ipliği ile beraber ağızlığa giren ek ipliğinin kumaş eninin bir kısmı boyunca meydana getirdiği hata.
Atkı desen hatası:Atkı renk raporunda farklı renk ve değişik sayıda atkı atılması hatası.
Balık(fitil):Atkıda veya çözgüde bükümsüz iplik olan yer(tek kat iplik için).Ayrıca dokuma sırasında etraftan uçuşan elyaf topluğunun ağızlık içine girerek normal kumaş örgüsünde dokunması.
Yarım ayak düşüğü:Ağızlığın açık kaldığı sürede çerçevenin önce kalkıp sonra hemen düştüğü hatadır.Armür içindeki çerçeveyi kaldıran tırnağın ucunun kırık olmasından dolayı kaynaklanır.Kumaş eninin bir kısmında örgü normal görünür,diğer bir kısmında ise örgü bozuk görünür.
Dalgalı yüzey:Çözgüde veya atkıda farklı gerginlikteki ipliklerden dolayı ,fazla gerilmelerin veya fazla büzülmelerin kumaş yüzeyine verdiği dalgalı görünüş.Böylece bir kumaş düz bir yere yayıldığında bu yüzeye tam olarak serilemez.Bombeler ve çukurlar görülür.
Havlı yüzey:Yeteri kadar haşıllanmış çözgü ipliğinden ,dokuma ve apredeki işlem safhalarındaki sürtünmelerden dolayı kumaş yüzeyinin kısmen veya tamamen havlı bir görünüş alması.
Nope ve Çepel:Kumaş yüzeyinde görülen küçük elyaf kümecikleri ve Kumaş yüzeyinde olan bitkisel atıklardır.

Haşıl fazlalığı:Çözgüdeki haşıl fazlalığının kumaş yüzeyinde oluşturduğu görüntü.

Çözgü yolu : Boya alma farklılığı olan çözgü ipliklerinin veya çözgü çekerken belli bir bölgede gerginliğinin fazla olmasının veya çözgüdeki sıklık farklarının çözgü boyunca bant ve yollar halinde görülen farklı renk hatalarıdır.Genelde boyamadan sonra ortaya çıkar.
Kırışık izi (kırık):Terbiye işlemleri sırasında oluşmuş veya bitiminde giderilmemiş katlanma ,kırışma ve buruşma izleridir.










Kafes:Bir veya çözgü ipliğinin bir veya birkaç atkı ipliği ile bağlantı yapmamasından ileri gelen yüzey hatası.
Dikiş izi: Aprede uç uca eklenen top başı ve top sonu dikişlerinin,basınç altında ,üst ve alt tabakada bıraktığı iz.
Damla izi:Buharın yoğunlaşmasından oluşan ve herhangi bir su damlasının meydana getirdiği , kumaş yüzeyinde meydana getirdiği lekelerdir.

Gevşek kenar:Kenar çözgü ipliklerinin gevşek olması veya kenar örgüsünün zemin örgüsüne uyması sebebiyle ile kenarlarda potluk oluşması.
Gergin kenar:Kenar çözgü ipliklerinin gergin olması ve kenar örgüsünün zemin örgüsüne uyması sebebi ile kenarın büzüşmesi.

Cımbar izi: Dokuma tezgahındaki cımbarların ayarsız ve arızalı olmalarından dolayı kumaşta cımbar mesafesinde oluşan izler , ezikler veya daha küçük olan deliklerdir.
Kıvrık kenar:Hatalı kenar yapısı ve hatalı makine ayarları sebebiyle kumaş kenarının kendi üzerine kıvrılması ve katlanmasıdır.
Kalın kenar:Kumaş kenarında normalden çok kalın bir iplik demetinin bulunmasıdır.

Makas hatası:Makaslama işlemindeki ayarsızlık sonucu farklı hav boylarının ortaya çıkması sonucu kumaş bünyesinin zarar görmesidir.
Bakteri hatası:Bir süre bekleyen kumaşta bakteri ve mikroorganizmaların üreyip meydana getirdiği hata.
Çekik kenar: Kenarda bir veya birkaç atkının aşırı gerilmesi sonucu içeri doğru oluşan çekilme.
Çift çözgü:Kopan bir çözgü telinin ucunun,tezgahı durdurmaya vakit bulmadan yandaki çözgü teline dolanarak, onunla aynı hareketi yapmaya başlaması sonucunda oluşan hatadır, kumaş görünümünü de bozar.



Dokuma kumaşlarda meydana gelen hatalar;çözgü ipliği ,atkı ipliği,yüzey,kenar ve bazı apre işlemlerinden kaynaklanan hatalara göre verilmiştir

Aşağıda kalite kontrolün yapıldığı kalite kontrol masası verilmiştir.