10-05-2008, 11:57 PM
DİREKT BOYARMADDELERİN ÖZELLİKLERİ
Molekül yapıları bakımından büyük bir kısmı disazo ve poliazo boyarmaddeleri olan direkt boyarmaddelerle pamuk ve rejenere selüloz liflerinin boyanması ucuz ve basit bir şekilde yapılabilir.
Direkt boyarmaddeler ucuz mallarda tercih edilmektedir. Ancak, siyah boyamalarda reaktif boyarmaddelerin fiyatları nedeniyle (koyu tonlarda boyarmadde maliyeti artar) direkt siyah boyarmaddeler fazla kullanıma sahiptir. Eko-tex 100 standartlarına göre, indirgendiğinde kanserojen arilamin grupları açığa çıkaran azo tipi bazı direkt boyarmaddelerin kullanımı yasaklanmıştır.
Direkt Boyarmaddelerin Avantajları
- Suda çözünürler. Suda çözünmelerini yapılarındaki sülfo grupları, nadiren de karboksil grupları sağlar. Buna göre substantif boyarmaddeler anyonik boyarmaddelerdir,
- Herhangi bir özel işlem yapılmadan lif tarafından alınabilirler. Bu yüzden direkt boyarmaddeler adını almışlardır,
- Elyafa karşı substantiviteleri yüksektir,
- Boyanma işlemleri çok basittir,
- Boyama esnasında kuvvetli pH değerleri ya da sert koşullar gerekmediğinden elyaf zarar görmez,
- Direkt boyarmaddeler ucuzdur. Ancak, yüksek haslıklara sahip ithal boyarmaddeler çok ucuz değildir. Esas olarak direkt boyarmaddelerin maliyet avantajları daha konsantre olmaları ve daha koyu boyamalar vermeleridir. Örneğin; % 2'lik bir direkt boyamayla canlı kırmızı elde edilebilirken, aynı tonlarda reaktif boyama % 4-5'lik boyamalarla elde edilebilmektedir.
Direkt Boyarmaddelerin Haslıkları
Orta derecede, yaş (yıkama, ter ve su) hastalıklara düşük ışık haslıklarına sahiptir. Boyarmaddeye bağlı olarak normal tiplerde yaş haslıklar (boyama koyuluğuna da bağlı olarak) genellikle 3-4, bazılarında 1-2, ışık haslıkları 3-4, bazı tiplerde 1-2'dir. Haslıkları daha yüksek olan pahalı supra boyarmadde markalarında, ard işlemden sonra yaş haslıklar 4-5, ışık haslıkları 4-7'dir. Direkt boyarmaddelere metal tuzları ile son işlem uygulanarak yaş haslıklarının arttırılması mümkündür. Bu maddeler günümüzde özel fiksatör markalan altında piyasada bulunmaktadır.
Direkt Boyarmaddelerin Sınıflandırılması
Düzgün boyamaların eldesi için, direkt boyar-maddelerin boyama özelliklerine göre sınıflandırılması aşağıda görüldüğü gibidir.
A sınıfı boyarmaddeler:
Kendi kendine düzgünleşen yani, migrasyon ve düzgünleşme özelliği iyi olan boyarmaddeler. Yaş haslıklar düşüktür.
B sınıfı boyarmaddeler:
Kendiliğinden düzgünleşmeyen, fakat eklenen tuzun miktarının ayarlanması ile düzgünleşme-si kontrol edilebilen boyarmaddeler. Herhangi bir düzgünsüzlük çok zor giderilir.
C sınıfı boyarmaddeler:
Bu tip boyarmaddeler kendi kendine düzgünleşmediği gibi, tuza karşı çok hassas oldukları için tuzun miktarı ile oynayarak da tam bir sonuç elde edilemez. Ancak hem tuz, hem de temperatürün kontrol edilmesiyle düzgünlük sağlanabilir.
Molekül yapıları bakımından büyük bir kısmı disazo ve poliazo boyarmaddeleri olan direkt boyarmaddelerle pamuk ve rejenere selüloz liflerinin boyanması ucuz ve basit bir şekilde yapılabilir.
Direkt boyarmaddeler ucuz mallarda tercih edilmektedir. Ancak, siyah boyamalarda reaktif boyarmaddelerin fiyatları nedeniyle (koyu tonlarda boyarmadde maliyeti artar) direkt siyah boyarmaddeler fazla kullanıma sahiptir. Eko-tex 100 standartlarına göre, indirgendiğinde kanserojen arilamin grupları açığa çıkaran azo tipi bazı direkt boyarmaddelerin kullanımı yasaklanmıştır.
Direkt Boyarmaddelerin Avantajları
- Suda çözünürler. Suda çözünmelerini yapılarındaki sülfo grupları, nadiren de karboksil grupları sağlar. Buna göre substantif boyarmaddeler anyonik boyarmaddelerdir,
- Herhangi bir özel işlem yapılmadan lif tarafından alınabilirler. Bu yüzden direkt boyarmaddeler adını almışlardır,
- Elyafa karşı substantiviteleri yüksektir,
- Boyanma işlemleri çok basittir,
- Boyama esnasında kuvvetli pH değerleri ya da sert koşullar gerekmediğinden elyaf zarar görmez,
- Direkt boyarmaddeler ucuzdur. Ancak, yüksek haslıklara sahip ithal boyarmaddeler çok ucuz değildir. Esas olarak direkt boyarmaddelerin maliyet avantajları daha konsantre olmaları ve daha koyu boyamalar vermeleridir. Örneğin; % 2'lik bir direkt boyamayla canlı kırmızı elde edilebilirken, aynı tonlarda reaktif boyama % 4-5'lik boyamalarla elde edilebilmektedir.
Direkt Boyarmaddelerin Haslıkları
Orta derecede, yaş (yıkama, ter ve su) hastalıklara düşük ışık haslıklarına sahiptir. Boyarmaddeye bağlı olarak normal tiplerde yaş haslıklar (boyama koyuluğuna da bağlı olarak) genellikle 3-4, bazılarında 1-2, ışık haslıkları 3-4, bazı tiplerde 1-2'dir. Haslıkları daha yüksek olan pahalı supra boyarmadde markalarında, ard işlemden sonra yaş haslıklar 4-5, ışık haslıkları 4-7'dir. Direkt boyarmaddelere metal tuzları ile son işlem uygulanarak yaş haslıklarının arttırılması mümkündür. Bu maddeler günümüzde özel fiksatör markalan altında piyasada bulunmaktadır.
Direkt Boyarmaddelerin Sınıflandırılması
Düzgün boyamaların eldesi için, direkt boyar-maddelerin boyama özelliklerine göre sınıflandırılması aşağıda görüldüğü gibidir.
A sınıfı boyarmaddeler:
Kendi kendine düzgünleşen yani, migrasyon ve düzgünleşme özelliği iyi olan boyarmaddeler. Yaş haslıklar düşüktür.
B sınıfı boyarmaddeler:
Kendiliğinden düzgünleşmeyen, fakat eklenen tuzun miktarının ayarlanması ile düzgünleşme-si kontrol edilebilen boyarmaddeler. Herhangi bir düzgünsüzlük çok zor giderilir.
C sınıfı boyarmaddeler:
Bu tip boyarmaddeler kendi kendine düzgünleşmediği gibi, tuza karşı çok hassas oldukları için tuzun miktarı ile oynayarak da tam bir sonuç elde edilemez. Ancak hem tuz, hem de temperatürün kontrol edilmesiyle düzgünlük sağlanabilir.