10-05-2008, 11:55 PM
İşletmede Boyaya Hazırlama:
Mal, makinaya girdikten sonra önce kasar işlemi uygulanır.
1- İyi bir ıslatıcı ile mal ıslatılmalıdır. Burada ıslatıcı ile hidrofilite sağlanmaktadır. Hidrofilite sağlanmadığında daha sonra verilecek olan kimyevi maddeler ve boyanın nüfuzu zorlaşacak ve boya tesadüfi bir yayılma yapacaktır. Bu durumda düzgün olmayan boyama ve düşük haslıklar elde edilecektir. Hidrofilite, pamuğu oluşturan temel madde olan selülozun suyla kaplanmasıdır. Hidrofilite sağlandığında dışarıdan verilecek olan boya ve kimyeviler, banyodan transferle “pamuğun her tarafı suyla kaplı olduğu için” pamuğun selüloz kısmına etki edebilecektir.
Pamukla hidrofilite sağlanıp sağlanmadığını kontrol için 95C’ de kasarı bitmekte olan maldan bir parça kesilir, yıkanıp kurutulur.
* Üzerine iki damla su damlatılır. Damla hemen yüzeye yayılırsa
* Yada 1 cm² büyüklüğünde bir parça kesilip bir bardağın içindeki suya atılır. 5-10 saniye içinde parça batarsa hidrofilite sağlanmıştır. Aksi takdirde bir miktar daha ıslatıcı banyoya ilave edilmelidir.
2- Kuvvetli alkali ile PH = 11,5–12 yapılmalıdır. Doğal pamuğun yapısında olan yağlar, vakslar, protein, pentoz, renkli maddeler ve anorganik tuzların pamuktan uzaklaştırılması gerekir. Bu da kostikle (NaOH) sağlanır. Ancak viskonda yukarıda bahsedilen maddeler hem yoktur, hem de viskon kuvvetli alkaliye dayanıklı olmadığından kostik kullanılmamalıdır. Kostik kullanıldığında 1 gr/lt Payet kostik PH’ ı11.5-12’ ye getirir. Fazla kostik kullanmanın malın temizlenmesinde hiçbir etkisi olmadığı gibi daha sonra kullanılacak olan hidrojen peroksidin daha az görev yapmasına sebep olur.
Kullanılan kostiğin yaptığı işler;
* Daha sonra kullanılacak olan ağartıcı hidrojen peroksidin en iyi iş yapabileceği PH’ ı 11,5–12
* Pamukaki yağlar kostik işleme girdiğinde sabunlaşma oluşur. Bu sayede vakslarda emülsifiye olarak banyoya geçerler. Pamuktaki yaprak, tohum artıkları olan, bit diye tabir edilen maddeler de yüksek sıcaklıktaki alkali banyosunda banyoya geçerler.
Yukarıda belirtilen pamuktaki safsızlıklar, uzaklaştırılmadığında elyafın ıslanmasını engelleyerek, dalgalı ve iyi nüfuz etmemiş boyamaya kusurlu ağartmaya neden olurlar böylece haslıkları düşürülür.
3- Hidrojen peroksit (H2O2)’ le ağartma sağlanmalıdır. Peroksit burada ağartıcı etki göstererek ham pamuktaki renk veren pigmentleri indirger. Böylece her boyama öncesinde kullanılan pamuk ne olursa olsun aynı renkte zeminle boyamaya başlandığında özellikle açık ve orta renklerde tekrarlanabilme özelliği artar. Peroksidin iş yapabileceği sıcaklık 95C’ dir.
4- Stabilizatör: Eğer işletmede buhar çok çabuk olarak sıcaklık artırabiliyorsa, örneğin; 30C’ den 95C’ ye 10 dakikada çıkabiliyorsa, stabilizatör peroksitin uçmasını engellemeye yarar. Ancak normalde işletmelerde bu çıkış 30 dakikada olduğundan bu malzemeyi kullanmanın fazla bir önemi yoktur.
5- İyon Tutucu: Bu malzemeyi ancak suyun bünyesinde fazla miktarda Fe+2, Fe+3 iyonları varsa (0.5 ppm’ in üzerindeyse) kullanmak gerekir. Demir iyonlarının yüksek olması alkali ortamda peroksitle beraber pamuğun zayıflamasına çok yüksekse oksiselüloza yani selüloz molekülünün parçalanmasına yol açar.
6- Yağ Sökücü: Kumaş örme yada ipliğin çekilmesi veya aktarılması esnasında yağlar kullanılır. Bunları indirgemek için kullanılır. Yağ damlamayla da bulaşmış olabilir. Bu tip ya da parafin şeklindeki bileşikler yağ sökücülerle uzaklaştırılabilir.
7- Peroksit Giderici: Kullanılan peroksidin işi bitince tekrar uzaklaştırılması gerekir. Ancak pamuğun üzerinde kaldığı takdirde boyamada çeşitli düzeylerde problemler yapar. Tüm haslıkları düşürür.
Peroksit kumaşın üzerinde lokalde kalabilir. Boyama sonunda peroksit kalış bölge arasında renkte farklılıklar yani homojen olmayan boyama oluşturabilir.
Tüm bunlardan dolayı peroksit ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Peroksidi uzaklaştırmak için bir kaç yöntem vardır.
Yıkama Yöntemi: Kasar banyosu boşaldıktan sonra yıkamalarla peroksit atılmaya çalışılır. Ancak bu metot peroksidin tamamını gidermediği gibi ortamda lokal olarak peroksit de bırakabilir. Lokal peroksidin kalması abraja yol açar.
Kimyasal Yöntem: Kasar banyosu dökülmeden verilecek olan bir kimyevi ile peroksit tamamen sıfırlanır..işletmede asit ve biokill adlı enzim kullanılmaktadır. Bunlardan ilk ikisi hidrojen peroksitle tam reaksiyona girmeyip malın üzerinde kalırsa boyamaya kesinlikle zarar verirler. Yada banyoyu döktükten sonra tekrar yıkamayla bu artık kimyasalları atmak gerekir. Bu da extra maliyet ve risktir.
Bu yöntemin bir avantajı da reaksiyon sonunda oluşan zayıf sülfürik asidin (3 molekül sulu) kasardaki PH 12 olduğundan PH’ ı 8 civarına düşürmesidir. Böylece çok az bir asitle nötralizasyon sağlanır. Tüm bunların hepsi zaman, elektrik, buhar, işçilik, asit tasarrufu ve malın az yıpranması demektir.
Enzim Yöntemi: Yeni uygulanan bir yöntemdir. Yukarıdaki yöntemlerle kıyaslandığında özellikle ağartmada sülfür çıkmayacağından iyi ancak çok düşük miktarda kullanımından dolayı boyahane işçilerinin kullanımına uygun
İşletmede: boya makinesi olarak; 5 tane kranz makineler ve 12 tanede HT over flow ve 3 tane basınçsız overflow makine bulunmaktadır.
Mal, makinaya girdikten sonra önce kasar işlemi uygulanır.
1- İyi bir ıslatıcı ile mal ıslatılmalıdır. Burada ıslatıcı ile hidrofilite sağlanmaktadır. Hidrofilite sağlanmadığında daha sonra verilecek olan kimyevi maddeler ve boyanın nüfuzu zorlaşacak ve boya tesadüfi bir yayılma yapacaktır. Bu durumda düzgün olmayan boyama ve düşük haslıklar elde edilecektir. Hidrofilite, pamuğu oluşturan temel madde olan selülozun suyla kaplanmasıdır. Hidrofilite sağlandığında dışarıdan verilecek olan boya ve kimyeviler, banyodan transferle “pamuğun her tarafı suyla kaplı olduğu için” pamuğun selüloz kısmına etki edebilecektir.
Pamukla hidrofilite sağlanıp sağlanmadığını kontrol için 95C’ de kasarı bitmekte olan maldan bir parça kesilir, yıkanıp kurutulur.
* Üzerine iki damla su damlatılır. Damla hemen yüzeye yayılırsa
* Yada 1 cm² büyüklüğünde bir parça kesilip bir bardağın içindeki suya atılır. 5-10 saniye içinde parça batarsa hidrofilite sağlanmıştır. Aksi takdirde bir miktar daha ıslatıcı banyoya ilave edilmelidir.
2- Kuvvetli alkali ile PH = 11,5–12 yapılmalıdır. Doğal pamuğun yapısında olan yağlar, vakslar, protein, pentoz, renkli maddeler ve anorganik tuzların pamuktan uzaklaştırılması gerekir. Bu da kostikle (NaOH) sağlanır. Ancak viskonda yukarıda bahsedilen maddeler hem yoktur, hem de viskon kuvvetli alkaliye dayanıklı olmadığından kostik kullanılmamalıdır. Kostik kullanıldığında 1 gr/lt Payet kostik PH’ ı11.5-12’ ye getirir. Fazla kostik kullanmanın malın temizlenmesinde hiçbir etkisi olmadığı gibi daha sonra kullanılacak olan hidrojen peroksidin daha az görev yapmasına sebep olur.
Kullanılan kostiğin yaptığı işler;
* Daha sonra kullanılacak olan ağartıcı hidrojen peroksidin en iyi iş yapabileceği PH’ ı 11,5–12
* Pamukaki yağlar kostik işleme girdiğinde sabunlaşma oluşur. Bu sayede vakslarda emülsifiye olarak banyoya geçerler. Pamuktaki yaprak, tohum artıkları olan, bit diye tabir edilen maddeler de yüksek sıcaklıktaki alkali banyosunda banyoya geçerler.
Yukarıda belirtilen pamuktaki safsızlıklar, uzaklaştırılmadığında elyafın ıslanmasını engelleyerek, dalgalı ve iyi nüfuz etmemiş boyamaya kusurlu ağartmaya neden olurlar böylece haslıkları düşürülür.
3- Hidrojen peroksit (H2O2)’ le ağartma sağlanmalıdır. Peroksit burada ağartıcı etki göstererek ham pamuktaki renk veren pigmentleri indirger. Böylece her boyama öncesinde kullanılan pamuk ne olursa olsun aynı renkte zeminle boyamaya başlandığında özellikle açık ve orta renklerde tekrarlanabilme özelliği artar. Peroksidin iş yapabileceği sıcaklık 95C’ dir.
4- Stabilizatör: Eğer işletmede buhar çok çabuk olarak sıcaklık artırabiliyorsa, örneğin; 30C’ den 95C’ ye 10 dakikada çıkabiliyorsa, stabilizatör peroksitin uçmasını engellemeye yarar. Ancak normalde işletmelerde bu çıkış 30 dakikada olduğundan bu malzemeyi kullanmanın fazla bir önemi yoktur.
5- İyon Tutucu: Bu malzemeyi ancak suyun bünyesinde fazla miktarda Fe+2, Fe+3 iyonları varsa (0.5 ppm’ in üzerindeyse) kullanmak gerekir. Demir iyonlarının yüksek olması alkali ortamda peroksitle beraber pamuğun zayıflamasına çok yüksekse oksiselüloza yani selüloz molekülünün parçalanmasına yol açar.
6- Yağ Sökücü: Kumaş örme yada ipliğin çekilmesi veya aktarılması esnasında yağlar kullanılır. Bunları indirgemek için kullanılır. Yağ damlamayla da bulaşmış olabilir. Bu tip ya da parafin şeklindeki bileşikler yağ sökücülerle uzaklaştırılabilir.
7- Peroksit Giderici: Kullanılan peroksidin işi bitince tekrar uzaklaştırılması gerekir. Ancak pamuğun üzerinde kaldığı takdirde boyamada çeşitli düzeylerde problemler yapar. Tüm haslıkları düşürür.
Peroksit kumaşın üzerinde lokalde kalabilir. Boyama sonunda peroksit kalış bölge arasında renkte farklılıklar yani homojen olmayan boyama oluşturabilir.
Tüm bunlardan dolayı peroksit ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Peroksidi uzaklaştırmak için bir kaç yöntem vardır.
Yıkama Yöntemi: Kasar banyosu boşaldıktan sonra yıkamalarla peroksit atılmaya çalışılır. Ancak bu metot peroksidin tamamını gidermediği gibi ortamda lokal olarak peroksit de bırakabilir. Lokal peroksidin kalması abraja yol açar.
Kimyasal Yöntem: Kasar banyosu dökülmeden verilecek olan bir kimyevi ile peroksit tamamen sıfırlanır..işletmede asit ve biokill adlı enzim kullanılmaktadır. Bunlardan ilk ikisi hidrojen peroksitle tam reaksiyona girmeyip malın üzerinde kalırsa boyamaya kesinlikle zarar verirler. Yada banyoyu döktükten sonra tekrar yıkamayla bu artık kimyasalları atmak gerekir. Bu da extra maliyet ve risktir.
Bu yöntemin bir avantajı da reaksiyon sonunda oluşan zayıf sülfürik asidin (3 molekül sulu) kasardaki PH 12 olduğundan PH’ ı 8 civarına düşürmesidir. Böylece çok az bir asitle nötralizasyon sağlanır. Tüm bunların hepsi zaman, elektrik, buhar, işçilik, asit tasarrufu ve malın az yıpranması demektir.
Enzim Yöntemi: Yeni uygulanan bir yöntemdir. Yukarıdaki yöntemlerle kıyaslandığında özellikle ağartmada sülfür çıkmayacağından iyi ancak çok düşük miktarda kullanımından dolayı boyahane işçilerinin kullanımına uygun
İşletmede: boya makinesi olarak; 5 tane kranz makineler ve 12 tanede HT over flow ve 3 tane basınçsız overflow makine bulunmaktadır.