10-05-2008, 11:48 PM
Hava-Jetli Eğirme (MJS) ve Murata Vortex Sistemi (MVS)
Hava-Jetli Eğirme
1960’lı yıllardan itibaren yoğun bir şekilde başlayan çalışmalar sonucunda ring eğirme sisteminin kopça, bilezik, iğ gibi parçalarında ve makine otomasyonunda bazı iyileştirmelere gidilmiş ve bunun yanı sıra da yeni iplik üretim sistemleri geliştirilmeye çalışılmıştır. Bu yeni sistemler, yatırım maliyetleri düşürülüp, üretimin artırılması hedeflenerek geliştirilmiştir.
Ticari anlamda ilk hava jetli iplik eğirme fikri Du-Pont firması tarafından 1963 yılında ortaya atılmıştır. Daha sonra 1980’li yıların başında Japon Murata firması Murata Hava-Jetli eğirme (MJS-801) sistemini tanıtarak ticari anlamda bu tekniğin kullanılabileceğini göstermiştir (şekil-20).
Şekil-20: Murata hava-jetli (MJS) eğirme prensibi (Klein, W., 1993)
Şekil-21’de MJS sisteminde besleme şeridinden bobin şeklindeki ipliğe kadar olan bölgede yer alan bir ünitenin elemanları gösterilmiştir. Ayrıca, sistem üzerindeki iki adet hava jetinden bir jetin kesiti ve ipliğin geçişi sırasında jet içerisindeki hava-iplik etkileşimi de görülmektedir.
Şekil-21: MJS eğirme ünitesi ve jet içerisindeki hava-iplik etkileşimi (Lawrence, C.P., 2003)
Tablo-2’de Murata hava-jetli (MJS) eğirme sistemi özellikleri verilmiştir.
Tablo-2: Murata Hava-jetli (MJS) eğirme sistemi özellikleri
Değerlendirme Sistem Özellikleri
Ünite Sayısı 60
İplik Çıkış Hızı (m/dk) 120 – 300 m/dk
Hammadde Sentetik lifler ve karışımlar (Penye CO)
Numara Aralığı Ne 15 – 60 (10—40 tex)
Beslenen Materyal Şekli Cer Şeridi (Üç pasaj)
İplik Türü Tek kat yığın (bohça) iplik
İplik Karakteristikleri Düşük mukavemet, düşü tüylülük, pürüzlü dış tabaka
Kullanım Alanları Bayan dış giyim elbiselik, gömleklik, ev tekstili (çarşaflık)
Sistemin Avantajları Düşük üretim maliyeti, Daha az işçilik
Özel Durumlar Üç pasaj cer işlemi zorunluluğu
3.4.2 Murata Vortex Eğirme (MVS)
Yeni sistemler içerisinde vortex iplik eğirme, getirdiği bazı avantajlar yönüyle ön plana çıkmaktadır. Sistem, hava-jetli eğirme prensibiyle çalışsa da, iplik oluşumunda sarım lifleri bakımından hava-jetli eğirmeden farklıdır. Hava-jetli eğirme daha çok sentetik ve karışımlarında iyi performans gösteriyordu ve % 100 pamuk için pek uygun değildi. Hava-jetli eğirmenin yeni bir versiyonu olarak karşımıza çıkan vortex eğirme sistemi, sentetik lif ve karışımları ile birlikte % 100 pamuk çalışmaya da uygun hale getirilmiştir.
Şekil-22’de MVS eğirme sisteminde liflerin bağlanması ve bu amaçla kullanılan eğirme jeti şematik olarak gösterilmiştir[8]. Hava jetli sistemlerin yeni bir versiyonu olarak değerlendirilebilecek Vortex İplik Eğirme Sistemi (MVS), Murata firması tarafından geliştirilmiş ve ilk olarak 1997 yılında Osaka Uluslararası Tekstil Makineleri Fuarı’nda sergilenmiştir. Sistemde, %100 pamuk, %100 sentetik ve pamuk/sentetik karışımları ile iplik eğirmenin mümkün olacağı gösterilmiştir. Sistemin ürettiği ipliğin numara aralığı Ne15–60 şeklinde önerilmektedir.
Şekil-22: Murata Vortex eğrime prensibi ve eğirme jeti (Lawrence, C.P., 2003)
Sisteme cer şeridi beslenerek, 4 silindirli ve apronlu çekim ünitesinden geçirilmektedir. Burada ana çekim 12-125 arası, toplam çekim ise üretim hızına ve üretim durumuna göre 35-300 arasında ayarlanabilmektedir. Sistemin eğirme hızı 240-450 m/dk. arası, bir makine üzerinde yer alan iğ sayısı ise 16-80 arası değişebilmektedir. Hammadde cer şeridi formunda, kovalarla beslenmektedir. Sistemde, Murata Hava Jetli Eğirme (MJS) sisteminden farklı olarak, ters yönde dönen iki adet hava jeti yerine, farklı bir yapıda tek bir jet kullanılmaktadır. Burada kullanılan jette yapılan değişikliğin temelinde, bükümsüz merkez liflerinin üzerine sarım yapan liflerin sayısının ve sarım uzunluğunun arttırılabilmesi fikri yatmaktadır (şekil-23).
Şekil-23: İplik oluşumu ve sargı lifleri [6]
Sistemin eğirme prensibine kısaca göz atılacak olursa, çekim sisteminden çıkan lifler, içerisinde yüksek hızlı hava girdabının oluşturulduğu jetin girişinde bulunan spiral açıklığa doğru emilir ve gergin bir pozisyon alırlar. Bu şekilde bir ucu jetteki spiral açıklıktan içeri giren liflerin diğer açık olan uçları hava girdabı sayesinde içi oyuk iğ etrafında döndürülürler. Döndürülen bu lifler jetin içinde sıkı bir yapıda bulunan lifler etrafına sarılırlar ve böylece oluşan iplik jet içerisinden aşağıya doğru çekilir. Sarım liflerinin yüzdesi o kadar fazladır ki, bükümsüz merkez lifleri neredeyse tamamen kaplanmakta ve iplik içerisindeki lif yerleşimi çok iyi olmaktadır. Bu sebeple vortex ipliklerin görünüşleri ring ipliklerine benzetilmektedir (Artz, P., 2004). Şekil-24’de değişik eğirme sistemleriyle elde edilen ipliklerin yüzey görüntüleri verilmektedir [10].
Rotor Air-Jet
2-nozzles (MJS) Air-Jet
Vortex (MVS) Ring
conventional Ring
compact
Şekil-24: Değişik sistemlerle eğrilmiş iplik yüzey görüntüleri (Artz, P., 2004)
Diğer sistemlerde olduğu gibi MVS sisteminde de farklı iplik yapıları elde etmek üzere çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmalardan bir tanesi, önceden eğrilmiş renkli iplikleri sisteme besleyerek bunların ştapel liflerle sarılması esasına dayanmaktadır. Bu şekilde iplik boyunca renk efekti oluşturmak mümkündür (splash iplik). Şekil-25A’da bu şekilde bir iplik üretimi için sistemde yapılabilecek değişiklikler gösterilmektedir. Yine MVS sistemi ile filament ya da elastan içerikli özlü (core) iplikler üretmek de mümkün olmaktadır. Bu yönde de bir seri çalışma yürütülmektedir. Yine bu amaç için sistem üzerinde bir seri değişikliğin yapılması gerekmektedir (şekil-25B,C).
Şekil-25: MVS sisteminde fantezi (splash) (A) ve özlü (core) iplik (B, C) üretimi [21]
Hava-Jetli Eğirme
1960’lı yıllardan itibaren yoğun bir şekilde başlayan çalışmalar sonucunda ring eğirme sisteminin kopça, bilezik, iğ gibi parçalarında ve makine otomasyonunda bazı iyileştirmelere gidilmiş ve bunun yanı sıra da yeni iplik üretim sistemleri geliştirilmeye çalışılmıştır. Bu yeni sistemler, yatırım maliyetleri düşürülüp, üretimin artırılması hedeflenerek geliştirilmiştir.
Ticari anlamda ilk hava jetli iplik eğirme fikri Du-Pont firması tarafından 1963 yılında ortaya atılmıştır. Daha sonra 1980’li yıların başında Japon Murata firması Murata Hava-Jetli eğirme (MJS-801) sistemini tanıtarak ticari anlamda bu tekniğin kullanılabileceğini göstermiştir (şekil-20).
Şekil-20: Murata hava-jetli (MJS) eğirme prensibi (Klein, W., 1993)
Şekil-21’de MJS sisteminde besleme şeridinden bobin şeklindeki ipliğe kadar olan bölgede yer alan bir ünitenin elemanları gösterilmiştir. Ayrıca, sistem üzerindeki iki adet hava jetinden bir jetin kesiti ve ipliğin geçişi sırasında jet içerisindeki hava-iplik etkileşimi de görülmektedir.
Şekil-21: MJS eğirme ünitesi ve jet içerisindeki hava-iplik etkileşimi (Lawrence, C.P., 2003)
Tablo-2’de Murata hava-jetli (MJS) eğirme sistemi özellikleri verilmiştir.
Tablo-2: Murata Hava-jetli (MJS) eğirme sistemi özellikleri
Değerlendirme Sistem Özellikleri
Ünite Sayısı 60
İplik Çıkış Hızı (m/dk) 120 – 300 m/dk
Hammadde Sentetik lifler ve karışımlar (Penye CO)
Numara Aralığı Ne 15 – 60 (10—40 tex)
Beslenen Materyal Şekli Cer Şeridi (Üç pasaj)
İplik Türü Tek kat yığın (bohça) iplik
İplik Karakteristikleri Düşük mukavemet, düşü tüylülük, pürüzlü dış tabaka
Kullanım Alanları Bayan dış giyim elbiselik, gömleklik, ev tekstili (çarşaflık)
Sistemin Avantajları Düşük üretim maliyeti, Daha az işçilik
Özel Durumlar Üç pasaj cer işlemi zorunluluğu
3.4.2 Murata Vortex Eğirme (MVS)
Yeni sistemler içerisinde vortex iplik eğirme, getirdiği bazı avantajlar yönüyle ön plana çıkmaktadır. Sistem, hava-jetli eğirme prensibiyle çalışsa da, iplik oluşumunda sarım lifleri bakımından hava-jetli eğirmeden farklıdır. Hava-jetli eğirme daha çok sentetik ve karışımlarında iyi performans gösteriyordu ve % 100 pamuk için pek uygun değildi. Hava-jetli eğirmenin yeni bir versiyonu olarak karşımıza çıkan vortex eğirme sistemi, sentetik lif ve karışımları ile birlikte % 100 pamuk çalışmaya da uygun hale getirilmiştir.
Şekil-22’de MVS eğirme sisteminde liflerin bağlanması ve bu amaçla kullanılan eğirme jeti şematik olarak gösterilmiştir[8]. Hava jetli sistemlerin yeni bir versiyonu olarak değerlendirilebilecek Vortex İplik Eğirme Sistemi (MVS), Murata firması tarafından geliştirilmiş ve ilk olarak 1997 yılında Osaka Uluslararası Tekstil Makineleri Fuarı’nda sergilenmiştir. Sistemde, %100 pamuk, %100 sentetik ve pamuk/sentetik karışımları ile iplik eğirmenin mümkün olacağı gösterilmiştir. Sistemin ürettiği ipliğin numara aralığı Ne15–60 şeklinde önerilmektedir.
Şekil-22: Murata Vortex eğrime prensibi ve eğirme jeti (Lawrence, C.P., 2003)
Sisteme cer şeridi beslenerek, 4 silindirli ve apronlu çekim ünitesinden geçirilmektedir. Burada ana çekim 12-125 arası, toplam çekim ise üretim hızına ve üretim durumuna göre 35-300 arasında ayarlanabilmektedir. Sistemin eğirme hızı 240-450 m/dk. arası, bir makine üzerinde yer alan iğ sayısı ise 16-80 arası değişebilmektedir. Hammadde cer şeridi formunda, kovalarla beslenmektedir. Sistemde, Murata Hava Jetli Eğirme (MJS) sisteminden farklı olarak, ters yönde dönen iki adet hava jeti yerine, farklı bir yapıda tek bir jet kullanılmaktadır. Burada kullanılan jette yapılan değişikliğin temelinde, bükümsüz merkez liflerinin üzerine sarım yapan liflerin sayısının ve sarım uzunluğunun arttırılabilmesi fikri yatmaktadır (şekil-23).
Şekil-23: İplik oluşumu ve sargı lifleri [6]
Sistemin eğirme prensibine kısaca göz atılacak olursa, çekim sisteminden çıkan lifler, içerisinde yüksek hızlı hava girdabının oluşturulduğu jetin girişinde bulunan spiral açıklığa doğru emilir ve gergin bir pozisyon alırlar. Bu şekilde bir ucu jetteki spiral açıklıktan içeri giren liflerin diğer açık olan uçları hava girdabı sayesinde içi oyuk iğ etrafında döndürülürler. Döndürülen bu lifler jetin içinde sıkı bir yapıda bulunan lifler etrafına sarılırlar ve böylece oluşan iplik jet içerisinden aşağıya doğru çekilir. Sarım liflerinin yüzdesi o kadar fazladır ki, bükümsüz merkez lifleri neredeyse tamamen kaplanmakta ve iplik içerisindeki lif yerleşimi çok iyi olmaktadır. Bu sebeple vortex ipliklerin görünüşleri ring ipliklerine benzetilmektedir (Artz, P., 2004). Şekil-24’de değişik eğirme sistemleriyle elde edilen ipliklerin yüzey görüntüleri verilmektedir [10].
Rotor Air-Jet
2-nozzles (MJS) Air-Jet
Vortex (MVS) Ring
conventional Ring
compact
Şekil-24: Değişik sistemlerle eğrilmiş iplik yüzey görüntüleri (Artz, P., 2004)
Diğer sistemlerde olduğu gibi MVS sisteminde de farklı iplik yapıları elde etmek üzere çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmalardan bir tanesi, önceden eğrilmiş renkli iplikleri sisteme besleyerek bunların ştapel liflerle sarılması esasına dayanmaktadır. Bu şekilde iplik boyunca renk efekti oluşturmak mümkündür (splash iplik). Şekil-25A’da bu şekilde bir iplik üretimi için sistemde yapılabilecek değişiklikler gösterilmektedir. Yine MVS sistemi ile filament ya da elastan içerikli özlü (core) iplikler üretmek de mümkün olmaktadır. Bu yönde de bir seri çalışma yürütülmektedir. Yine bu amaç için sistem üzerinde bir seri değişikliğin yapılması gerekmektedir (şekil-25B,C).
Şekil-25: MVS sisteminde fantezi (splash) (A) ve özlü (core) iplik (B, C) üretimi [21]