10-05-2008, 11:27 PM
Rejenere Selüloz Liflerinin Ön Terbiyesi
Pamuk ve rejenere selüloz lifleri arasındaki temel farklılıklardan birisi safsızlık seviyeleridir. Bunun sonucu olarak %100 rejenere selüloz lifleri içeren kumaşlar için sadece hafif bir ön terbiye işlemi yeterlidir. Genellikle ılımlı hidrofilleştirme ve ağartma prosesleri ile haşıl sökme yeterlidir. İkinci farklılık moleküler ağırlığın daha düşük olmasıdır ve bu nedenle minimum lif hasarından emin olmak için daha büyük dikkat gerekir.
Haşıl ve yağlayıcılar dışındaki safsızlıklar, sülfür artıkları ve lifin üretimi esnasında absorbe edilen katalitik metaller, özellikle demirdir Sülfür artıkları ılımlı bir hidrojenperoksit ağartması prosesi esnasında kabul edilebilir seviyede temizlenebilir.
Metalik safsızlıklar genellikle düşük seviyelerde mevcuttur ve lif içerisinde eşit olarak dağılmıştır Bunların etkisi kompleks yapıcıların kullanımı ile kontrol edilebilir. Desülfürizasyon iplik üzerinde kalan sülfür artıklarını uzaklaştırmak için uzun yıllar gerekli olmuştur Bu operasyon kumaş ağırlığına göre %1 oranında sodyumsülfür ve aynı oranda kostik (36°Be) kullanılarak 60°C’ da yapılabilir Bu aynı zamanda kumaş üzerindeki yağların uzaklaştırılmasını da sağlar. Ancak günümüzde, iplik çekimi adımında yapılan Desülfürizasyon genellikle yeterli olmaktadır.
Haşıl Sökme
Suda çözünebilir tipte haşıllar (CMC, akrilikler ve PVA) 40-50°C’ da, %0,3-0,5 sabun ve 2g/l sodyumkarbonat veya trisodyumfosfat çözeltisiyle yıkanarak kolaylıkla uzaklaştırılabilirler. Suda çözünmeyen tipte haşıllar kullanılmışsa (özellikle pamuk ile karışımlarında) aynı pamukta olduğu gibi enzimler vasıtasıyla uzaklaştırılırlar.
Hidrofilleştirme
Viskon 95-98'C'da sodyumkarbonat veya trisodyumfosfat ile muamele edilir Ancak viskon için belirtilen alkali limitlerinde kalmak ve dikkatli çalışmak gerekir.
Ağartma
Viskonun ağartılması gerekli ise pamuk için kullanılan tüm prosesler düşük dozajlarda olmak kaydıyla uygulanabilir Genellikle konsantrasyonlar çeşitli pamuk ağartma prosesleri için belirtilenlerin yarısından fazla olmamalıdır. Polinosik ve diğer HWM (yüksek ıslak modüllü lifler) diğer tip viskoz liflerine göre. pamuğa daha benzer özelliklere sahiptir ve bunlar bir dereceye kadar daha sert ağartma koşullarına maruz bırakılabilir. Yine de bunların muamelesinde belli önlemler alınmalıdır. Alkali konsantrasyonları kumaş ağırlığına göre %2'yi aşmamalıdır Uzun çözelti oranlarının dışında 2g/l ye kadar çıkabilir.
Sentetik Mamullerin Ön Terbiyesi
1960'lı yıllardan sonra yaygınlaşmaya başlayan sentetik liflerin önemi her geçen yıl biraz daha artmaktadır (1994 yılında Dünyada tüketilen liflerin % 49'unu sentetik lifler oluşturmuştur ). En önemli sentetik lif Poliester olup, Dünyada tüketilen sentetik liflerin yansından fazlasını tek başına potiesîer oluşturmaktadır. Diğer önemli sentetik lifler poliamid, poliakrilnitril (akrilik elyaf) ve polipropilendir. Bunlardan poliakrilnitril yalnız kesikli elyaf halinde üretilip ve tüketilirken, diğerleri hem kesikli elyaf, hem de flament iplik (düz veya tekstüre) halinde üretilmekte ve tüketilmektedir.
Sentetik liflerin bu büyük önemine rağmen, insan yapısı olan bu lifler, fabrikada daha üretimleri sırasında istenilen görünüm (temizlik, beyazlık, matlık ve hatta istenirse renklilik), tutum ve kullanma özelliklerinin (yüksek kopma dayanımına sahip, güç tutuşur, düşük boncuklanma özelliğine veya düşük statik elektriklenme özelliğine sahip, v.b. sentetik lifler gibi) kazandırılmaktadır ve üretimleri sırasında kazandırılan bu özelliklerin, mamule sonradan terbiye dairesinde kazandırılanlardan da daha kalıcı olmasından dolayı, ön terbiyelerine çok değinilmemektedir.
Sentetik liflerden eğirilen çözgü ipliklerinin haşıllanmasında genellikle suda çözülen yapay haşıl maddeleri kullanıldığından, terbiye dairesinde yapılan iyi bir yıkama sonucunda kolaylıkla uzaklaştırabilmektedirler. Liflerde bulunan preperasyon ve/veya avivaj maddeleri de aynı yıkamayla uzaklaştırılabilirler. Dolayısıyla boyanacak veya basılacak sentetik kumaşların, boyama veya basmadan önce yalnızca bir yıkamadan geçirilmeleri yeterli olmaktadır. Kırık tehlikesi nedeniyle yıkamanın mümkün derece enine açık durumda yapılmasında ve halat yıkama yapılacak ise yıkama sıcaklığının 50-70°C’ ı geçmemesinde fayda vardır. Özellikle Poliester kumaşların en;ne açık yıkamalarında sıcaklık 95°C' a kadar çıkarılabilir. Poliester mamullerinin yıkamalarının zayıf bazik (soda veya trisodyumfosfat ilave edilmiş) ortamda non-iyonik veya non-iyonik/anyonaktif veya anyonaktif bir deterianla yapılmasında fayda vardır. Poliamid ve poliakrilnitril mamuller ise zayıf asidik, nötr veya zayıf bazik ortamda yıkanabilmektedirler.
Sentetik kumaşların yıkanması sırasında kırık oluşma tehlikesinin yanında, dikkat edilmesi gereken bir husus da, yıkama sonucu kumaşın çekme (büzüşme) isteğinde meydana gelen değişmelerdir. Gerdirilerek yapılan yıkamalar sonucu kumaşın çekme eğilimi artarken, gerilimsiz veya boyut kontrollü yıkamalar sonucu azalabilir de. Gerek kırık tehlikesi, gerekse çekme durumunu etkileyen önemli bir husus da, kumaşın yıkamadan önce bir stabüizasyon (fîksaj) işlemi görüp görmediği ve eğer gördüyse şartlandır.
Sentetik lifler fabrikada üretilirlerken iyi bir beyazlık derecesine sahip olacak şekilde üretilmektedirler. Hattâ bazı beyaz sentetik liflere fabrikadayken optik beyazlatıcı da katılmaktadır. Dolayısıyla sentetik liflerin ağartılması, bazı beyaz kumaşlar dışında pek söz konusu olmamaktadır. Hipoklorit ve peroksitler sentetiklerin ağartılmasında iyi sonuçlar vermezlerken, en iyi ağartma sodyumklorit ile sağlanabilmektedir.
Ağartma pamukta olduğu gibi asidik ortamda ve yüksek sıcaklıklarda (85-100°C) yapılmakta olup, pamuk ağartması sırasında belirtilen hususlara (katı NaClO2 nin gözenekli organik maddelerle temas edince patlayarak reaksiyona girmesi, zehirli ClO2 gazı açığa çıkması, yüksek korozyon tehlikesi ... gibi) burada da dikkat etmek ve önlem almak gerekmektedir.
Sentetik liflerin optik beyazlatma imal arında her sentetik lif için ayrı ve o life uygun optik beyazlatıcıların kullanılması gerekmektedir. Optik beyazlatıcıları çok az miktarlarda kullanılan boyarmaddeler olarak kabul edersek, örneğin poliakrilnitril lifleri için uygun bir optik beyazlatıcının, niçin poliamid veya poliester lifleri için uygun olmadığı daha iyi anlaşılır.
Optik beyazlatma işlemi, söz konusu lifin boyanmasına benzer şartlarda yapılabilmektedir. Örneğin poliester malların optik beyazlatmasının 95-100°C’ da yapılması isteniyorsa flotteye boyamada olduğu gibi carrier denilen yardımcı maddelerin konulması gerekmektedir. Poliester mamullerin optik beyazlatması 4-5 bar basınç altındaki flotteyle 130-140°C' da (HT) veyahut ta flotteyle emdirme ve kurutmadan sonra 180-230°C sıcaklıkta da (Termosol) yapılabilmektedir.
Pamuk ve rejenere selüloz lifleri arasındaki temel farklılıklardan birisi safsızlık seviyeleridir. Bunun sonucu olarak %100 rejenere selüloz lifleri içeren kumaşlar için sadece hafif bir ön terbiye işlemi yeterlidir. Genellikle ılımlı hidrofilleştirme ve ağartma prosesleri ile haşıl sökme yeterlidir. İkinci farklılık moleküler ağırlığın daha düşük olmasıdır ve bu nedenle minimum lif hasarından emin olmak için daha büyük dikkat gerekir.
Haşıl ve yağlayıcılar dışındaki safsızlıklar, sülfür artıkları ve lifin üretimi esnasında absorbe edilen katalitik metaller, özellikle demirdir Sülfür artıkları ılımlı bir hidrojenperoksit ağartması prosesi esnasında kabul edilebilir seviyede temizlenebilir.
Metalik safsızlıklar genellikle düşük seviyelerde mevcuttur ve lif içerisinde eşit olarak dağılmıştır Bunların etkisi kompleks yapıcıların kullanımı ile kontrol edilebilir. Desülfürizasyon iplik üzerinde kalan sülfür artıklarını uzaklaştırmak için uzun yıllar gerekli olmuştur Bu operasyon kumaş ağırlığına göre %1 oranında sodyumsülfür ve aynı oranda kostik (36°Be) kullanılarak 60°C’ da yapılabilir Bu aynı zamanda kumaş üzerindeki yağların uzaklaştırılmasını da sağlar. Ancak günümüzde, iplik çekimi adımında yapılan Desülfürizasyon genellikle yeterli olmaktadır.
Haşıl Sökme
Suda çözünebilir tipte haşıllar (CMC, akrilikler ve PVA) 40-50°C’ da, %0,3-0,5 sabun ve 2g/l sodyumkarbonat veya trisodyumfosfat çözeltisiyle yıkanarak kolaylıkla uzaklaştırılabilirler. Suda çözünmeyen tipte haşıllar kullanılmışsa (özellikle pamuk ile karışımlarında) aynı pamukta olduğu gibi enzimler vasıtasıyla uzaklaştırılırlar.
Hidrofilleştirme
Viskon 95-98'C'da sodyumkarbonat veya trisodyumfosfat ile muamele edilir Ancak viskon için belirtilen alkali limitlerinde kalmak ve dikkatli çalışmak gerekir.
Ağartma
Viskonun ağartılması gerekli ise pamuk için kullanılan tüm prosesler düşük dozajlarda olmak kaydıyla uygulanabilir Genellikle konsantrasyonlar çeşitli pamuk ağartma prosesleri için belirtilenlerin yarısından fazla olmamalıdır. Polinosik ve diğer HWM (yüksek ıslak modüllü lifler) diğer tip viskoz liflerine göre. pamuğa daha benzer özelliklere sahiptir ve bunlar bir dereceye kadar daha sert ağartma koşullarına maruz bırakılabilir. Yine de bunların muamelesinde belli önlemler alınmalıdır. Alkali konsantrasyonları kumaş ağırlığına göre %2'yi aşmamalıdır Uzun çözelti oranlarının dışında 2g/l ye kadar çıkabilir.
Sentetik Mamullerin Ön Terbiyesi
1960'lı yıllardan sonra yaygınlaşmaya başlayan sentetik liflerin önemi her geçen yıl biraz daha artmaktadır (1994 yılında Dünyada tüketilen liflerin % 49'unu sentetik lifler oluşturmuştur ). En önemli sentetik lif Poliester olup, Dünyada tüketilen sentetik liflerin yansından fazlasını tek başına potiesîer oluşturmaktadır. Diğer önemli sentetik lifler poliamid, poliakrilnitril (akrilik elyaf) ve polipropilendir. Bunlardan poliakrilnitril yalnız kesikli elyaf halinde üretilip ve tüketilirken, diğerleri hem kesikli elyaf, hem de flament iplik (düz veya tekstüre) halinde üretilmekte ve tüketilmektedir.
Sentetik liflerin bu büyük önemine rağmen, insan yapısı olan bu lifler, fabrikada daha üretimleri sırasında istenilen görünüm (temizlik, beyazlık, matlık ve hatta istenirse renklilik), tutum ve kullanma özelliklerinin (yüksek kopma dayanımına sahip, güç tutuşur, düşük boncuklanma özelliğine veya düşük statik elektriklenme özelliğine sahip, v.b. sentetik lifler gibi) kazandırılmaktadır ve üretimleri sırasında kazandırılan bu özelliklerin, mamule sonradan terbiye dairesinde kazandırılanlardan da daha kalıcı olmasından dolayı, ön terbiyelerine çok değinilmemektedir.
Sentetik liflerden eğirilen çözgü ipliklerinin haşıllanmasında genellikle suda çözülen yapay haşıl maddeleri kullanıldığından, terbiye dairesinde yapılan iyi bir yıkama sonucunda kolaylıkla uzaklaştırabilmektedirler. Liflerde bulunan preperasyon ve/veya avivaj maddeleri de aynı yıkamayla uzaklaştırılabilirler. Dolayısıyla boyanacak veya basılacak sentetik kumaşların, boyama veya basmadan önce yalnızca bir yıkamadan geçirilmeleri yeterli olmaktadır. Kırık tehlikesi nedeniyle yıkamanın mümkün derece enine açık durumda yapılmasında ve halat yıkama yapılacak ise yıkama sıcaklığının 50-70°C’ ı geçmemesinde fayda vardır. Özellikle Poliester kumaşların en;ne açık yıkamalarında sıcaklık 95°C' a kadar çıkarılabilir. Poliester mamullerinin yıkamalarının zayıf bazik (soda veya trisodyumfosfat ilave edilmiş) ortamda non-iyonik veya non-iyonik/anyonaktif veya anyonaktif bir deterianla yapılmasında fayda vardır. Poliamid ve poliakrilnitril mamuller ise zayıf asidik, nötr veya zayıf bazik ortamda yıkanabilmektedirler.
Sentetik kumaşların yıkanması sırasında kırık oluşma tehlikesinin yanında, dikkat edilmesi gereken bir husus da, yıkama sonucu kumaşın çekme (büzüşme) isteğinde meydana gelen değişmelerdir. Gerdirilerek yapılan yıkamalar sonucu kumaşın çekme eğilimi artarken, gerilimsiz veya boyut kontrollü yıkamalar sonucu azalabilir de. Gerek kırık tehlikesi, gerekse çekme durumunu etkileyen önemli bir husus da, kumaşın yıkamadan önce bir stabüizasyon (fîksaj) işlemi görüp görmediği ve eğer gördüyse şartlandır.
Sentetik lifler fabrikada üretilirlerken iyi bir beyazlık derecesine sahip olacak şekilde üretilmektedirler. Hattâ bazı beyaz sentetik liflere fabrikadayken optik beyazlatıcı da katılmaktadır. Dolayısıyla sentetik liflerin ağartılması, bazı beyaz kumaşlar dışında pek söz konusu olmamaktadır. Hipoklorit ve peroksitler sentetiklerin ağartılmasında iyi sonuçlar vermezlerken, en iyi ağartma sodyumklorit ile sağlanabilmektedir.
Ağartma pamukta olduğu gibi asidik ortamda ve yüksek sıcaklıklarda (85-100°C) yapılmakta olup, pamuk ağartması sırasında belirtilen hususlara (katı NaClO2 nin gözenekli organik maddelerle temas edince patlayarak reaksiyona girmesi, zehirli ClO2 gazı açığa çıkması, yüksek korozyon tehlikesi ... gibi) burada da dikkat etmek ve önlem almak gerekmektedir.
Sentetik liflerin optik beyazlatma imal arında her sentetik lif için ayrı ve o life uygun optik beyazlatıcıların kullanılması gerekmektedir. Optik beyazlatıcıları çok az miktarlarda kullanılan boyarmaddeler olarak kabul edersek, örneğin poliakrilnitril lifleri için uygun bir optik beyazlatıcının, niçin poliamid veya poliester lifleri için uygun olmadığı daha iyi anlaşılır.
Optik beyazlatma işlemi, söz konusu lifin boyanmasına benzer şartlarda yapılabilmektedir. Örneğin poliester malların optik beyazlatmasının 95-100°C’ da yapılması isteniyorsa flotteye boyamada olduğu gibi carrier denilen yardımcı maddelerin konulması gerekmektedir. Poliester mamullerin optik beyazlatması 4-5 bar basınç altındaki flotteyle 130-140°C' da (HT) veyahut ta flotteyle emdirme ve kurutmadan sonra 180-230°C sıcaklıkta da (Termosol) yapılabilmektedir.