10-05-2008, 11:22 PM
Merserisazyona etki eden faktörler
A ) Konsantrasyon
Merserize edilen kumaş eğer kuru ise merserize çözeltisinin konsantrasyonu kolaylıkla kontrol edilebilir. Ancak kumaş genelde yaş bir işlemden geldiğinden su taşıyacaktır. Dolayısı ile bütün yaştan yaşa çalışma şekillerinde olduğu gibi merserizasyon flottesinin konsantrasyonu düşecektir. Bu nedenle ilave flottenin normal flotteye göre daha derişik olması istenir.
%10 , %19 , ve %24 konsantrasyonlarında kumaş merserize edildiği zaman çekme artmaktadır. Ancak %24-29 arasındaki çekme farkı %1 den azdır. Bu nedenle kabul edilebilir bir merserizasyon etkisi için %20-25 aralığında çalışılabileceği görülür.
B ) Gerilim
İplik veya kumaş merserizesinde, gerilimin derecesi parlaklık açısından anahtardır. Merserizasyon esnasında kumaşın büzülmesine izin verilirse elde edilen parlaklık düşük olur Eğer kumaş gergin halde tutularak büzülmesi önlenirse parlaklık çok daha yüksek olur. Ancak çok fazla germe sonucuda iplik ve kumaşların esnekliklerinde fazla bir azalma olduğundan ve merserizasyon sırasında kopmalar meydana geldiğinden bu şekildeki çalışmalar sakıncalıdır.
Normal olarak mamulün boyutlarının merserizasyondan önceki boyutlarında tutulması yeterli sonuç vermektedir
Atkı ve çözgü yönünde gerilim uygulandığında, çekme azalır, iç basınç artar. Kumaş boyutsal bir stabilite kazanır. Böylece kumaşın daha sonraki kaynar muameleler esnasında çözgü ve atkı yönünde toplam %4'den az çeker hale gelmesi de sağlanır.
C ) Sıcaklık
Temperatür, merserizasyon derecesi üzerinde önemli bir etkendir. Şekilde %10'luk kostik konsantrasyonu ile 2°C’ da elde edilen etkinin %20'lik konsantrasyonla 80"C’ da elde edilen etki ile aynı olduğu görülmektedir. Bu nedenle merserize çözeltilerinin soğuk olması gerekir Ancak merserizasyon esnasında sudkostik ile selüloz arasında meydana gelen reaksiyon sonucu her bir kg pamuk için 25-28 kcal ısı açığa çıkmaktadır. Hem bu nedenle nemde yaz aylarında ortamın sıcaklığının artması nedeniyle, soğutulmayan merserizasyon çözeltilerinin sıcaklığının 40°C’ a kadar yükselebildiği görülür. Çözelti sıcaklığının üniform olması son derece önemlidir.
Ancak 70'li yılların sonuna kadar soğuk merserizasyon dediğimiz, NaOH çözeltisinin 10-20°C arasında çalışma şekli uygulanırken daha sonraları çözeltinin 60-7CTC'da tutulduğu sıcak merserizasyon yöntemi de kullanılmaya başlanmış ve bu yöntemin önemi gittikçe artmıştır.
Sıcakta merserizasyonu tercih edenlerin teorilerine göre sudkostik ipliklerin yüzeyindeki lifleri fazla miktarda şişirdiğinden, şişen bu lifler flottenin liflerin iç kısmına etkisini kısmen engellemektedir Böylece her ne kadar yüzeydeki lifler fazla şişmekteyse de ipliğin iç kısmındaki lifler çok daha az şişmektedir. Dolayısıyla tüm ipliğin ve kumaşın parlaklığı çok daha yüksek olmamaktadır
Halbuki temperatür daha yükseltildiğinde çözeltinin viskozitesi düştüğünden çözelti rahatlıkla ipliğin içerilerine nüfuz edebilmekte ve lifler her tarafta eşit olarak şişmektedir Fakat toplam iplik çapındaki şişme daha azdır. Ancak üniform bir şişme söz konusudur.
Her iki durumdaki dezavantajlardan kurtulmak için sıcak-soğuk emdirme kombinasyonu uygulanabilir. Fakat bu durumda zor kontrol edilebilir bir temperatür akışı meydana gelir
Bu nedenle parlaklık, mukavemet ve boyutsal stabilite açısından sıcak merserizasyonun soğuk merserizasyondan daha iyi sonuçlar verdiği iddia edilmektedir. Sıcak merserizasyon çözeltisi kullanılarak mamul merserize edildiğinde, mamule daha fazla germe uygulanabilmektedir. Atkı ve çözgü yönünde daha fazla gerilime tabi tutulan kumaş ise artan boyutsal stabilitenin sonucu olarak daha parlak ve daha mukavemetli olmaktadır. Sıcak merserizasyonda kumaş daha plastik fakat daha az elastik bir durum kazanır Bu plastik yapının sonucu olarak boya alımı artar Bununla beraber mamule çok yüksek gerilim uygulanırsa (iç lif strüktürünün bozulması sonucu) boya alımı ve afinite azalır.
Daha önemlisi proses hızının arttırılabilmesidir. Islanma hızının Sıtması sonucu çözeltinin etkisi kolaylıkla daha kısa bir zamanda meydana gelmektedir.
D ) Süre
Hidrofilleştirilmiş bir pamuklu kumaş, Merserizasyon flottesine daldırıldığında, bunun tamamen şişmesi için gerekli olan sürenin 50-60 saniye olduğu saptanmıştır. Makine yapım tekniği açısından bu çok büyük bir tesisi gerektirir. Sıcak merserizasyonda bu süre 20 saniyeye kadar düşürülmüştür. Bu da daha az yer kaplayan makine yapımında oldukça önemli bir faktördür.
Kullanılan Makineler
Merserizasyon makineleri zincirli veya zincirsiz olabilir. Sistem her iki durumda da bir emdirme, bir merserizasyon, bir stabilizasyon ve yıkama bölgesinden oluşur
Sudkostik flottesiyle emdirme bir veya iki fulard kullanılarak yapılabilir. Fulard merdaneleri arasından sıkılarak geçen kumaş, bundan sonraki kısımda bir seri tamburun üzerinden geçmektedir. Bu esnada sudkostik emdirilmiş lifler şişmeye başlamakta ve o dolayısıyla kumaş enine ve boyuna çekmek istemektedir Sudkostik flottesiyle emdirilmiş ve çözgü yönünde gerilmiş kumaş, bundan sonraki kısımda bir gergef yardımıyla atkı yönünde gerilir Gergefin birinci kısmında, kumaşın atkı yönünde germesi sağlandıktan sonra ikinci kısımda üzerine sıcak su püskürtülerek sudkostik fazlasının uzaklaştırılmasına başlanır. Stabilizasyon kısmı denilen bu kısımda, kumaş hala gergin durumdadır. Bj kısmın sonunda kumaş üzerindeki sudkostik miktarı 100 g/kg'ın altına mümkünse 50 g/kg' a düşmüş olmalıdır. Aksi takdirde bundan sonraki yıkama kısmında germe kaldırıldığında kumaş bir miktar çekecek ve dolayısıyla elde edilen parlaklık artışı düşük olacaktır.
Makinenin bundan sonraki kısımlarında, kumaştaki baz artıklarının uzaklaştırılması ve nötrleştirilmesi sağlanır. Baz artıkları tamamen suyla giderilemiyorsa (özellikle ağır kumaşlarda) kumaş önce soğuk suyla durulanır, sonra asitlenir ve tekrar durulanır
Zincirli Merserizasyon makinelerinde kumaşın en ve boy kontrolü zincirsiz merserizasyon makinelerine nazaran daha iyi yapılır. Ancak yer gereksinimleri daha fazladır ve gergefte germe esnasında kumaş kenarlarında yırtılmalar meydana gelebilir Zincirsiz merserize makinelerinde enine germe mycock enine germe valsleri yardımıyla yapılabilir. Burada eğriliği az olan. değişimli olarak düzenlenmiş büyük boyutlu enine gerdirme silindirleri, farklı çalışma hızlarında, arka arkaya bağlantılı olarak çalışırlar Kavis fazla olursa sağlanacak germede artacaktır. Fakat bu takdirde çözgü ipliklerinde bir kayma meydana gelmesi riski vardır.
Zincirsiz Merserize Makinesi
a ) Dışbükey silindirler
b - c ) Merserizasyon ve stabilizasyon bölümleri
d ) Açık en yıkama bölümleri
e ) Asitleme ve nötralizasyon bölümler
Zincirli Merserize Makinesi
1. Kumaş
2. Kostik flottesi
3. Tamburlar
4. Kumaş
A ) Konsantrasyon
Merserize edilen kumaş eğer kuru ise merserize çözeltisinin konsantrasyonu kolaylıkla kontrol edilebilir. Ancak kumaş genelde yaş bir işlemden geldiğinden su taşıyacaktır. Dolayısı ile bütün yaştan yaşa çalışma şekillerinde olduğu gibi merserizasyon flottesinin konsantrasyonu düşecektir. Bu nedenle ilave flottenin normal flotteye göre daha derişik olması istenir.
%10 , %19 , ve %24 konsantrasyonlarında kumaş merserize edildiği zaman çekme artmaktadır. Ancak %24-29 arasındaki çekme farkı %1 den azdır. Bu nedenle kabul edilebilir bir merserizasyon etkisi için %20-25 aralığında çalışılabileceği görülür.
B ) Gerilim
İplik veya kumaş merserizesinde, gerilimin derecesi parlaklık açısından anahtardır. Merserizasyon esnasında kumaşın büzülmesine izin verilirse elde edilen parlaklık düşük olur Eğer kumaş gergin halde tutularak büzülmesi önlenirse parlaklık çok daha yüksek olur. Ancak çok fazla germe sonucuda iplik ve kumaşların esnekliklerinde fazla bir azalma olduğundan ve merserizasyon sırasında kopmalar meydana geldiğinden bu şekildeki çalışmalar sakıncalıdır.
Normal olarak mamulün boyutlarının merserizasyondan önceki boyutlarında tutulması yeterli sonuç vermektedir
Atkı ve çözgü yönünde gerilim uygulandığında, çekme azalır, iç basınç artar. Kumaş boyutsal bir stabilite kazanır. Böylece kumaşın daha sonraki kaynar muameleler esnasında çözgü ve atkı yönünde toplam %4'den az çeker hale gelmesi de sağlanır.
C ) Sıcaklık
Temperatür, merserizasyon derecesi üzerinde önemli bir etkendir. Şekilde %10'luk kostik konsantrasyonu ile 2°C’ da elde edilen etkinin %20'lik konsantrasyonla 80"C’ da elde edilen etki ile aynı olduğu görülmektedir. Bu nedenle merserize çözeltilerinin soğuk olması gerekir Ancak merserizasyon esnasında sudkostik ile selüloz arasında meydana gelen reaksiyon sonucu her bir kg pamuk için 25-28 kcal ısı açığa çıkmaktadır. Hem bu nedenle nemde yaz aylarında ortamın sıcaklığının artması nedeniyle, soğutulmayan merserizasyon çözeltilerinin sıcaklığının 40°C’ a kadar yükselebildiği görülür. Çözelti sıcaklığının üniform olması son derece önemlidir.
Ancak 70'li yılların sonuna kadar soğuk merserizasyon dediğimiz, NaOH çözeltisinin 10-20°C arasında çalışma şekli uygulanırken daha sonraları çözeltinin 60-7CTC'da tutulduğu sıcak merserizasyon yöntemi de kullanılmaya başlanmış ve bu yöntemin önemi gittikçe artmıştır.
Sıcakta merserizasyonu tercih edenlerin teorilerine göre sudkostik ipliklerin yüzeyindeki lifleri fazla miktarda şişirdiğinden, şişen bu lifler flottenin liflerin iç kısmına etkisini kısmen engellemektedir Böylece her ne kadar yüzeydeki lifler fazla şişmekteyse de ipliğin iç kısmındaki lifler çok daha az şişmektedir. Dolayısıyla tüm ipliğin ve kumaşın parlaklığı çok daha yüksek olmamaktadır
Halbuki temperatür daha yükseltildiğinde çözeltinin viskozitesi düştüğünden çözelti rahatlıkla ipliğin içerilerine nüfuz edebilmekte ve lifler her tarafta eşit olarak şişmektedir Fakat toplam iplik çapındaki şişme daha azdır. Ancak üniform bir şişme söz konusudur.
Her iki durumdaki dezavantajlardan kurtulmak için sıcak-soğuk emdirme kombinasyonu uygulanabilir. Fakat bu durumda zor kontrol edilebilir bir temperatür akışı meydana gelir
Bu nedenle parlaklık, mukavemet ve boyutsal stabilite açısından sıcak merserizasyonun soğuk merserizasyondan daha iyi sonuçlar verdiği iddia edilmektedir. Sıcak merserizasyon çözeltisi kullanılarak mamul merserize edildiğinde, mamule daha fazla germe uygulanabilmektedir. Atkı ve çözgü yönünde daha fazla gerilime tabi tutulan kumaş ise artan boyutsal stabilitenin sonucu olarak daha parlak ve daha mukavemetli olmaktadır. Sıcak merserizasyonda kumaş daha plastik fakat daha az elastik bir durum kazanır Bu plastik yapının sonucu olarak boya alımı artar Bununla beraber mamule çok yüksek gerilim uygulanırsa (iç lif strüktürünün bozulması sonucu) boya alımı ve afinite azalır.
Daha önemlisi proses hızının arttırılabilmesidir. Islanma hızının Sıtması sonucu çözeltinin etkisi kolaylıkla daha kısa bir zamanda meydana gelmektedir.
D ) Süre
Hidrofilleştirilmiş bir pamuklu kumaş, Merserizasyon flottesine daldırıldığında, bunun tamamen şişmesi için gerekli olan sürenin 50-60 saniye olduğu saptanmıştır. Makine yapım tekniği açısından bu çok büyük bir tesisi gerektirir. Sıcak merserizasyonda bu süre 20 saniyeye kadar düşürülmüştür. Bu da daha az yer kaplayan makine yapımında oldukça önemli bir faktördür.
Kullanılan Makineler
Merserizasyon makineleri zincirli veya zincirsiz olabilir. Sistem her iki durumda da bir emdirme, bir merserizasyon, bir stabilizasyon ve yıkama bölgesinden oluşur
Sudkostik flottesiyle emdirme bir veya iki fulard kullanılarak yapılabilir. Fulard merdaneleri arasından sıkılarak geçen kumaş, bundan sonraki kısımda bir seri tamburun üzerinden geçmektedir. Bu esnada sudkostik emdirilmiş lifler şişmeye başlamakta ve o dolayısıyla kumaş enine ve boyuna çekmek istemektedir Sudkostik flottesiyle emdirilmiş ve çözgü yönünde gerilmiş kumaş, bundan sonraki kısımda bir gergef yardımıyla atkı yönünde gerilir Gergefin birinci kısmında, kumaşın atkı yönünde germesi sağlandıktan sonra ikinci kısımda üzerine sıcak su püskürtülerek sudkostik fazlasının uzaklaştırılmasına başlanır. Stabilizasyon kısmı denilen bu kısımda, kumaş hala gergin durumdadır. Bj kısmın sonunda kumaş üzerindeki sudkostik miktarı 100 g/kg'ın altına mümkünse 50 g/kg' a düşmüş olmalıdır. Aksi takdirde bundan sonraki yıkama kısmında germe kaldırıldığında kumaş bir miktar çekecek ve dolayısıyla elde edilen parlaklık artışı düşük olacaktır.
Makinenin bundan sonraki kısımlarında, kumaştaki baz artıklarının uzaklaştırılması ve nötrleştirilmesi sağlanır. Baz artıkları tamamen suyla giderilemiyorsa (özellikle ağır kumaşlarda) kumaş önce soğuk suyla durulanır, sonra asitlenir ve tekrar durulanır
Zincirli Merserizasyon makinelerinde kumaşın en ve boy kontrolü zincirsiz merserizasyon makinelerine nazaran daha iyi yapılır. Ancak yer gereksinimleri daha fazladır ve gergefte germe esnasında kumaş kenarlarında yırtılmalar meydana gelebilir Zincirsiz merserize makinelerinde enine germe mycock enine germe valsleri yardımıyla yapılabilir. Burada eğriliği az olan. değişimli olarak düzenlenmiş büyük boyutlu enine gerdirme silindirleri, farklı çalışma hızlarında, arka arkaya bağlantılı olarak çalışırlar Kavis fazla olursa sağlanacak germede artacaktır. Fakat bu takdirde çözgü ipliklerinde bir kayma meydana gelmesi riski vardır.
Zincirsiz Merserize Makinesi
a ) Dışbükey silindirler
b - c ) Merserizasyon ve stabilizasyon bölümleri
d ) Açık en yıkama bölümleri
e ) Asitleme ve nötralizasyon bölümler
Zincirli Merserize Makinesi
1. Kumaş
2. Kostik flottesi
3. Tamburlar
4. Kumaş