11-01-2008, 12:35 PM
DÖZGÜNSÜZLÜK DENEYİ
1.AMAÇ
Hammadde, teçhizat, makine, işçilik, çalışma metodu dolayısı ile iplikte meydana gelen gözle görülüp değerlendirilebilen, görünümü bozan kısımların incelenmesi amaçlanmaktadır.
2.GENEL BİLGİLER
Düzgünsüzlük, uzman kişiler tarafından belirgin olarak ölçülebilen, materiyele bağlı bir değişim özelliğidir.
İplik düzgünsüzlüğünü ölçmede en ucuz ve en hızlı metot görsel incelemedir. İplik üzerinde oluşan hatalar; mekanik, çekim ve hammaddeden kaynaklanabilir.Uster istatistiklerinden çıkarılan ve ince pamuk kumaşı üzerinde rahatsız edici olan hatalar genellikle; kalın iplik hatası, kalın yer hatası, neps hatası, ince yer hataları, iplik bağlama hatası, yabancı madde hatası, balık hataları v.b. hatalar olarak bilinmektedir.
Bu hatalar iplik görünümünü, kalitesini ve mukavemetini olumsuz yönde etkileyip; iplik düzgünsüzlüğüne neden olan mekanik hatalar, aşınmış teller, makine ayarındaki bozukluklar, hasara uğramış dişliler, makine çeşitliliği ve çekim hataları gibi hatalardır.
Çok rastlanan ve karakteristik uzunlukta olan hatalar; nope, düğüm, kötü ekleme yerleri, boğum, balık, hav uçuntuları, uzun balık, takıntı, burgu, balık iplik, çift iplik ve çift eğrilmiş ve bükülmüş ipliktir.
Büküm değişimi, numara değişimi, iplik tüylülüğü, mukavemet kaybı ve değişimi ile ilgili ipliğin bütünü ile ilgili hataların yanında uzunlukla sınırlanan iplik hataları da vardır.
Az rastlanan ve değişik boyutta yer alan hatalar ise; kıvrım, takıntı iplik, bukle, halka, tüylü iplik ve iplik üzerindeki bitkisel-hayvansal atıklar.
Tam düzgün iplikte;
a) her bir enine kesitte aynı sayıda lif bulunmalı.
b) Lifler eşit ve birbirine paralel doğrusal yoğunlukta olmalı.
Bu özellikler henüz sağlanmamıştır. Bütün ipliklerde düzeltilemeyen bir düzgünsüzlük vardır. Minimum düzgünsüzlük içeren iplik en düzgün ipliktir.
Genel olarak düzgünsüzlük ölçme metotları şunlardır;
a) Subjektif metotlar,
b) Objektif metotlar
A) Subjektif Metodlar: Düzgünsüzlüğün sayısal ifadeler dışında görsel ifadelere dayanarak yapılan inceleme türüdür. İkiye ayrılır.
a) Levhaya Sarım Yolu: Test ipliğinin ipliğin ters rengi olan konik türü levhaya sarımı ile yapılan bir görsel inceleme türüdür. Konik türü levhaya sarım esnasında dikkat edilecek bir takım hususlar mevcuttur ki bunlar;
• İplik sarım aralıkları eşit olmalı,
• Helislerin daha belirgin görülmesinden dolayı(hataların belli bir frekansa göre görünmesini sağlamak amacıyla) levha konik olmalı,
• Kontroller uygun gün ışığında veya suni ışık şartları altında indirekt aydınlatma ile, ışık arkadan gelecek şekilde yapılmalıdır.
İplik konik levhaya sarıcı alet yardımı ile sarılır. Düzgünsüzlüğün optik yanılmasından kaçınmak için sarım eşit aralıklarla yapılmalıdır. Bazı işletmeler bu metot için özel ışıklandırmalı inceleme odaları kullanır. İpliklerdeki değişim levha üzerinde gözlenebilen değişik modellere sebep olabilir. Görsel efekt genellikle ağaç damarları gibidir.
b)Dokuyup Örerek Kıyaslama
B) Objektif Metodlar: Düzgünsüzlüğün sayısal olarak ifade edilebildiği metodtur. Rakamsal ifade kullanabiliriz. Metodlar şöyledir;
• Kesip tartma,
• Mukavemet değişimi
• Büküm değişimi
• Basınç altındaki incelik değişimi
• Projeksiyon mikroskobu metodu
• Elektronik sistemler
3. DENEYDE KULLANILAN CİHAZLAR
Birbirine zıt renkte konik levha ve kontrol edilecek iplik, ipliğin konik levhaya sarılmasını sağlayan iplik sarım makinesi ve ipliğin konik levhaya sarımı yapıldıktan sonra sonucunun belirlenmesini sağlamak için kontrol kartelası da kullanılmaktadır.
Kontrol edilen iplik genellikle beyaz renkli iplik olduğundan dolayı kullanılan levha, siyah konik levhalardır.
4.DENEYİN YAPILIŞI
Test ipliğin, ipliğin ters rengi olan konik türü levhaya sarımı ile yapılan bir görsel inceleme türüdür. Konik türü levhaya sarım esnasında dikkat edilecek bir takım hususlar mevcuttur ki bunlar;
• İplik sarım aralıkları eşit olmalı,
• Helislerin daha belirgin görülmesinden dolayı(hataların belli bir frekansa göre görünmesini sağlamak amacıyla) levha konik olmalı,
• Kontroller uygun gün ışığında veya suni ışık şartları altında indirekt aydınlatma ile, ışık arkadan gelecek şekilde yapılmalıdır.
İplik konik levhaya sarıcı alet yardımı ile sarılır. Düzgünsüzlüğün optik yanılmasından kaçınmak için sarım eşit aralıklarla yapılmalıdır. Bazı işletmeler bu metot için özel ışıklandırmalı inceleme odaları kullanır. İpliklerdeki değişim levha üzerinde gözlenebilen değişik modellere sebep olabilir. Görsel efekt genellikle ağaç damarları gibidir.
5. SONUÇ DEĞERLENDİRİLMESİ
Değerlendirmelerde oluşturmuş olduğumuz kendi standartlarımızı kullanabilir. Ayrıca Amerikan Standart Enstitüsünün hazırladığı ASTM denilen standart fotoğraflarla karşılaştırma yapabiliriz. Bu fotoğraflar A, B, C, D değerlerini alıp A kartelada en iyisini, D de en kötüsünü ifade etmektedir.
A BÖLÜMÜ B BÖLÜMÜ C BÖLÜMÜ D BÖLÜMÜ
İplikle zıt renkli olan levhaya sarılmış iplik kontrol kartelası
1.AMAÇ
Hammadde, teçhizat, makine, işçilik, çalışma metodu dolayısı ile iplikte meydana gelen gözle görülüp değerlendirilebilen, görünümü bozan kısımların incelenmesi amaçlanmaktadır.
2.GENEL BİLGİLER
Düzgünsüzlük, uzman kişiler tarafından belirgin olarak ölçülebilen, materiyele bağlı bir değişim özelliğidir.
İplik düzgünsüzlüğünü ölçmede en ucuz ve en hızlı metot görsel incelemedir. İplik üzerinde oluşan hatalar; mekanik, çekim ve hammaddeden kaynaklanabilir.Uster istatistiklerinden çıkarılan ve ince pamuk kumaşı üzerinde rahatsız edici olan hatalar genellikle; kalın iplik hatası, kalın yer hatası, neps hatası, ince yer hataları, iplik bağlama hatası, yabancı madde hatası, balık hataları v.b. hatalar olarak bilinmektedir.
Bu hatalar iplik görünümünü, kalitesini ve mukavemetini olumsuz yönde etkileyip; iplik düzgünsüzlüğüne neden olan mekanik hatalar, aşınmış teller, makine ayarındaki bozukluklar, hasara uğramış dişliler, makine çeşitliliği ve çekim hataları gibi hatalardır.
Çok rastlanan ve karakteristik uzunlukta olan hatalar; nope, düğüm, kötü ekleme yerleri, boğum, balık, hav uçuntuları, uzun balık, takıntı, burgu, balık iplik, çift iplik ve çift eğrilmiş ve bükülmüş ipliktir.
Büküm değişimi, numara değişimi, iplik tüylülüğü, mukavemet kaybı ve değişimi ile ilgili ipliğin bütünü ile ilgili hataların yanında uzunlukla sınırlanan iplik hataları da vardır.
Az rastlanan ve değişik boyutta yer alan hatalar ise; kıvrım, takıntı iplik, bukle, halka, tüylü iplik ve iplik üzerindeki bitkisel-hayvansal atıklar.
Tam düzgün iplikte;
a) her bir enine kesitte aynı sayıda lif bulunmalı.
b) Lifler eşit ve birbirine paralel doğrusal yoğunlukta olmalı.
Bu özellikler henüz sağlanmamıştır. Bütün ipliklerde düzeltilemeyen bir düzgünsüzlük vardır. Minimum düzgünsüzlük içeren iplik en düzgün ipliktir.
Genel olarak düzgünsüzlük ölçme metotları şunlardır;
a) Subjektif metotlar,
b) Objektif metotlar
A) Subjektif Metodlar: Düzgünsüzlüğün sayısal ifadeler dışında görsel ifadelere dayanarak yapılan inceleme türüdür. İkiye ayrılır.
a) Levhaya Sarım Yolu: Test ipliğinin ipliğin ters rengi olan konik türü levhaya sarımı ile yapılan bir görsel inceleme türüdür. Konik türü levhaya sarım esnasında dikkat edilecek bir takım hususlar mevcuttur ki bunlar;
• İplik sarım aralıkları eşit olmalı,
• Helislerin daha belirgin görülmesinden dolayı(hataların belli bir frekansa göre görünmesini sağlamak amacıyla) levha konik olmalı,
• Kontroller uygun gün ışığında veya suni ışık şartları altında indirekt aydınlatma ile, ışık arkadan gelecek şekilde yapılmalıdır.
İplik konik levhaya sarıcı alet yardımı ile sarılır. Düzgünsüzlüğün optik yanılmasından kaçınmak için sarım eşit aralıklarla yapılmalıdır. Bazı işletmeler bu metot için özel ışıklandırmalı inceleme odaları kullanır. İpliklerdeki değişim levha üzerinde gözlenebilen değişik modellere sebep olabilir. Görsel efekt genellikle ağaç damarları gibidir.
b)Dokuyup Örerek Kıyaslama
B) Objektif Metodlar: Düzgünsüzlüğün sayısal olarak ifade edilebildiği metodtur. Rakamsal ifade kullanabiliriz. Metodlar şöyledir;
• Kesip tartma,
• Mukavemet değişimi
• Büküm değişimi
• Basınç altındaki incelik değişimi
• Projeksiyon mikroskobu metodu
• Elektronik sistemler
3. DENEYDE KULLANILAN CİHAZLAR
Birbirine zıt renkte konik levha ve kontrol edilecek iplik, ipliğin konik levhaya sarılmasını sağlayan iplik sarım makinesi ve ipliğin konik levhaya sarımı yapıldıktan sonra sonucunun belirlenmesini sağlamak için kontrol kartelası da kullanılmaktadır.
Kontrol edilen iplik genellikle beyaz renkli iplik olduğundan dolayı kullanılan levha, siyah konik levhalardır.
4.DENEYİN YAPILIŞI
Test ipliğin, ipliğin ters rengi olan konik türü levhaya sarımı ile yapılan bir görsel inceleme türüdür. Konik türü levhaya sarım esnasında dikkat edilecek bir takım hususlar mevcuttur ki bunlar;
• İplik sarım aralıkları eşit olmalı,
• Helislerin daha belirgin görülmesinden dolayı(hataların belli bir frekansa göre görünmesini sağlamak amacıyla) levha konik olmalı,
• Kontroller uygun gün ışığında veya suni ışık şartları altında indirekt aydınlatma ile, ışık arkadan gelecek şekilde yapılmalıdır.
İplik konik levhaya sarıcı alet yardımı ile sarılır. Düzgünsüzlüğün optik yanılmasından kaçınmak için sarım eşit aralıklarla yapılmalıdır. Bazı işletmeler bu metot için özel ışıklandırmalı inceleme odaları kullanır. İpliklerdeki değişim levha üzerinde gözlenebilen değişik modellere sebep olabilir. Görsel efekt genellikle ağaç damarları gibidir.
5. SONUÇ DEĞERLENDİRİLMESİ
Değerlendirmelerde oluşturmuş olduğumuz kendi standartlarımızı kullanabilir. Ayrıca Amerikan Standart Enstitüsünün hazırladığı ASTM denilen standart fotoğraflarla karşılaştırma yapabiliriz. Bu fotoğraflar A, B, C, D değerlerini alıp A kartelada en iyisini, D de en kötüsünü ifade etmektedir.
A BÖLÜMÜ B BÖLÜMÜ C BÖLÜMÜ D BÖLÜMÜ
İplikle zıt renkli olan levhaya sarılmış iplik kontrol kartelası