11-01-2008, 11:54 AM
DOKUMADA ATKI ATIMI VE TARAK HAREKET FONKSİYONLARININ İNCELENMESİ DENEY RAPORU
1. DENEYİN AMACI
Deneyin amacı laboratuvardaki Picanol GTX marka rapierli dokuma makinasının fonksiyonel özelliklerinin tanıtılması ve rapierlerin ve tefenin işleyiş fonksiyonlarının makine ana mil dönüş açısına göre yaklaşık olarak elde edilmesi ve grafiksel zamanlama diyagramlarının gösterilmesidir.
2. GENEL BİLGİLER
Dokuma makinaları, insanların örtünme, süslenme, yaşadığı ortamda daha iyi standartlara ulaşma amacıyla zamanla geliştirdiği elektro mekanik makinalardır. Zamanla daha iyiyi yakalama ve daha çok üretip daha çok kazanma düşüncesi bu makinaların geliştirilmesine sebep olmuştur.
Dokuma makinalarının temel işlemleri aynıdır. Çözgü iplikleri arasından atkı ipliklerinin dik yönde ve bir örgü oluşturacak biçimde art arda beslenmesini sağlamaktır. Ancak bu bazit görünen işlemin yapılabilmesi bir çok parametreye bağlıdır. Dokuma için hazırlanmış bir tezgahta ağızlık açma, atkı atma, tefe vurma, çözgü salma ve kumaş sarma işlemlerinin uyumlu olarak yapılması gerekmektedir. Ayrıca sağlıklı bir dokuma için tablo-1’deki yardımcı hareketlerin de rolü büyüktür.
Dokuma makinaları genel olarak;
Ağızlık açma sistemlerine göre;
-Kamlı
-Eksantrikli
-Armürlü
-Jakarlı
Atkı atma sistemlerine göre;
-Mekikli
-Mekikçikli
-Kancalı (Rapierli)
*Çift kancalı
*Tek kancalı
Faz sayısına göre;
-Tek fazlı
-Çift fazlı
Kumaş enlerine göre;
-Dar enli
-Orta enli
-Geniş enli
olarak sınıflandırılabilirler.
Dokuma makinaları genel olarak incelendiğinde; mekanizma hareketlerini boydan boya geçen ve bir motordan tahrik edilen ana milden almaktadırlar. Bu mil (krank mili) tefe mekanizmasını da hareket ettirir. Ana mil, alt mil olarak adlandırılan ikinci bir mille bir dişli mekanizmasıyla bağlantılıdır. Ana mil her atkıda bir tam dönüş yaparken, alt mil dişli iletim oranına bağlı olarak (2:1) her iki atkıda bir dönüş yapmaktadır. Alt mil atkı atma ve ağızlık açma mekanizmalarına tahrik verir. Ancak bezayağı dışındaki daha büyük raporlu örgülerin dokunmasında ağızlık açma mekanizması, yardımcı olarak kam milinden veya armürlü sistemden hareket alır. Diğer millerin ana mile göre göreceli hızları, çeşitli mekanizmaları tahrik ettiği için oldukça önemlidir.
Picanol GTX, çift rapierli esnek atkı atma sistemli, tek fazlı, tek enli, birbirinden bağımsız kumaş çekme ve çözgü salma mekanizmalarına sahip,ağızlık açılması bakımından pozitif armürlü bir makinadır. İkisi kenar dördü zemin olmak üzere toplam altı çerçevelidir. Dört çerçeve ile dokunabilecek desenleri dokuyabilecek elektro mekanik özelliklere sahiptir.
Dokuma işleminin temel hareketlerinin uygun sıralamada gerçekleşmesi, bir dokuma peryodu olarak adlandırılır. Her dokuma peryodu ana milin bir tam dönüşünde tamamlanır. Temel hareketler her dokuma peryodunda tekrarlanır. Dolayısıyla dokuma makinasının hızı ana milin bir dakikada kaç dönüş yaptığını gösteren bir sayıyla ifade edilir.
Tezgah zamanlaması, dokuma makinasındaki bütün işlemlerin kendi özel sırası ile ilgili olup, bütün hareketlerin birbirine bağlanması fonksiyonudur. Relatif zamanlama ayarları, oldukça hassas yapılması gereken, dokuma işlemi kadar kumaş yapısını ve kalitesini de etkileyen ayarlardır. Örneğin çözgü salma ve kumaş sarma mekanizmaları uyumlu çalışmadıklarında çözgülerde gevşeklik veya aşırı sıkılık oluşacaktır. Atkı atma ve tefe vurma mekanizmaları uyumsuz olduğunda rapier ağızlık içindeyken tefe vurma veya en azından rapier uçları ile tefe sürtünmesi olacaktır.
Tablo-1: Dokuma İşlemine yardımcı hareketler
1 Kontrol Hareketleri Hatalı dokumayı önleyici sistemler: çözgü kontrol, atkı kontrol, atkı taşıyıcı yuva kontrol
2 Koruyucu Hareketler Çalışma sırasında atkı taşıyıcı ağızlıkta iken tefelemeyi önleyen sistemler
3 Atkı Yineleme çalışmaya ara vermeden biten atkı rezervini yenisi ile değiştiren sistemler: bobin yenileme
4 Atkı Ölçme Ve Besleme mekiksiz dokuma makinalarında ağızlığa atılacak atkının önceden bir miktar bobinden sağılarak depolanması ve atkı atımı için serbest bırakılması
5 Atkı Renk Seçimi atkıda renk planı uygulayarak dokuma yapmayı sağlayan sistemler
6 Kenar Oluşturma dokuma makinalarında kenar yapma aparatları: leno kenar, içe kıvırma kenar, yapıştırma kenar aparatları
7 Kenar Yazısı Oluşturma kenar yazısı için kullanılan ve en az 5 çözgü hareketi sağlayan düzenekler
3. DENEYİN YAPILIŞI
Deneyde temel olarak hareketi gözlenen dokuma makinesi elemanlarının hareketleri, belirlenen sabit referans noktalarına ve makine ana milinin açısal konumuna göre bir başlangıç tespit ederek ölçmektir. Ölçüm için makine yavaş konumda çalıştırılıp durdurularak değerler tespit edilir.
Referans noktaları rapierler için, makine üzerinden kumaş kenarlarına en yakın ve en kolay ölçülebilecek bir yer seçilir. Tefe için ise kumaş çizgisi referans noktası olarak alınmıştır.
4. DENEYİN SONUÇLARI
Deney sonucu elde edilen değerler ve bu değerlere göre oluşturulan grafik incelendiğinde ilk devirde 58˚’de rapierler ağızlığa girmektedirler. 190˚’de transfer konumunda, 300˚’de ağızlıktan ayrılmaktadırlar. 320˚’de sağ rapier atkının ucunu ağılıktan dışarıya taşımış ve bırakmak üzeredir. İkinci devirde 82˚’de rapierler ağızlığa girmekteler, 184˚’de transfer noktasındadırlar. 314˚’de ise transfer ve atkı taşıma işlemi tamamlanmış rapierler ağızlık dışına çıkmışlardır.
Tablo-2: Rapier Ve Tarağa Ait Ölçülmüş Değerler
No Ana Mil Dönüş Açısı (˚ ) Sol Rapier Hareketi (cm) Sağ Rapier Hareketi (cm) Tarak Hareketi (cm)
1 0,04 24,5 5 0,5
2 22 28,8 9,5 0,4
3 36 33,1 16 3,9
4 58 45 27,7 6,5
5 82 65,7 41,4 11,5
6 104 91,9 61,3 11,6
7 126 115,5 70 11,5
8 152 136,5 84 11,6
9 190 145,8 94,5 11,6
10 198 133,5 103,5 11,6
11 224 128 114 11,6
12 250 91,9 114 11,6
13 278 60,7 114,3 11,6
14 300 40,4 105,5 11,6
15 322 28,3 96,7 11,5
16 342 22 88,4 11,5
17 360 20,5 79 11,5
18 18 21,9 55,8 11,5
19 36 27 45,3 11,5
20 60 40,2 28,8 11,5
21 82 60,8 25,6 11,4
22 114 96,3 13,9 11,2
23 138 120,2 11,5 6,9
24 160 130,5 8,9 5,1
25 184 136,5 5 2,4
26 212 128,1 9,9 0,2
27 238 106 10,8 3,7
28 264 76,9 15,2 4,4
29 286 51,7 16,5 7,9
30 314 31,4 28,5 8,5
31 338 23 32 11,5
32 2 20,6 47 11,6
33 78,1 11,6
34 86,2 11,6
35 942 11,6
36 104,2 11,6
37 114,5 11,6
38 115,3 11,6
39 108,6 11,6
40 95,3 11,6
41 90,2 11,6
42 65,4 11,6
43 57,8 11,6
44 46,6 11,6
45 28 11,4
Sonuçlar incelendiğinde tefeleme işleminin, rapierlerin ve ana milin uyumlu çalıştıkları gözlenmektedir. grafiklerden de anlaşılacağı gibi atkı atma işlemi sırasında tarak bekleme konumuna geçmekte, tefeleme işlemi sırasında ise rapierler ağızlık dışında bulunmaktadırlar.
1. DENEYİN AMACI
Deneyin amacı laboratuvardaki Picanol GTX marka rapierli dokuma makinasının fonksiyonel özelliklerinin tanıtılması ve rapierlerin ve tefenin işleyiş fonksiyonlarının makine ana mil dönüş açısına göre yaklaşık olarak elde edilmesi ve grafiksel zamanlama diyagramlarının gösterilmesidir.
2. GENEL BİLGİLER
Dokuma makinaları, insanların örtünme, süslenme, yaşadığı ortamda daha iyi standartlara ulaşma amacıyla zamanla geliştirdiği elektro mekanik makinalardır. Zamanla daha iyiyi yakalama ve daha çok üretip daha çok kazanma düşüncesi bu makinaların geliştirilmesine sebep olmuştur.
Dokuma makinalarının temel işlemleri aynıdır. Çözgü iplikleri arasından atkı ipliklerinin dik yönde ve bir örgü oluşturacak biçimde art arda beslenmesini sağlamaktır. Ancak bu bazit görünen işlemin yapılabilmesi bir çok parametreye bağlıdır. Dokuma için hazırlanmış bir tezgahta ağızlık açma, atkı atma, tefe vurma, çözgü salma ve kumaş sarma işlemlerinin uyumlu olarak yapılması gerekmektedir. Ayrıca sağlıklı bir dokuma için tablo-1’deki yardımcı hareketlerin de rolü büyüktür.
Dokuma makinaları genel olarak;
Ağızlık açma sistemlerine göre;
-Kamlı
-Eksantrikli
-Armürlü
-Jakarlı
Atkı atma sistemlerine göre;
-Mekikli
-Mekikçikli
-Kancalı (Rapierli)
*Çift kancalı
*Tek kancalı
Faz sayısına göre;
-Tek fazlı
-Çift fazlı
Kumaş enlerine göre;
-Dar enli
-Orta enli
-Geniş enli
olarak sınıflandırılabilirler.
Dokuma makinaları genel olarak incelendiğinde; mekanizma hareketlerini boydan boya geçen ve bir motordan tahrik edilen ana milden almaktadırlar. Bu mil (krank mili) tefe mekanizmasını da hareket ettirir. Ana mil, alt mil olarak adlandırılan ikinci bir mille bir dişli mekanizmasıyla bağlantılıdır. Ana mil her atkıda bir tam dönüş yaparken, alt mil dişli iletim oranına bağlı olarak (2:1) her iki atkıda bir dönüş yapmaktadır. Alt mil atkı atma ve ağızlık açma mekanizmalarına tahrik verir. Ancak bezayağı dışındaki daha büyük raporlu örgülerin dokunmasında ağızlık açma mekanizması, yardımcı olarak kam milinden veya armürlü sistemden hareket alır. Diğer millerin ana mile göre göreceli hızları, çeşitli mekanizmaları tahrik ettiği için oldukça önemlidir.
Picanol GTX, çift rapierli esnek atkı atma sistemli, tek fazlı, tek enli, birbirinden bağımsız kumaş çekme ve çözgü salma mekanizmalarına sahip,ağızlık açılması bakımından pozitif armürlü bir makinadır. İkisi kenar dördü zemin olmak üzere toplam altı çerçevelidir. Dört çerçeve ile dokunabilecek desenleri dokuyabilecek elektro mekanik özelliklere sahiptir.
Dokuma işleminin temel hareketlerinin uygun sıralamada gerçekleşmesi, bir dokuma peryodu olarak adlandırılır. Her dokuma peryodu ana milin bir tam dönüşünde tamamlanır. Temel hareketler her dokuma peryodunda tekrarlanır. Dolayısıyla dokuma makinasının hızı ana milin bir dakikada kaç dönüş yaptığını gösteren bir sayıyla ifade edilir.
Tezgah zamanlaması, dokuma makinasındaki bütün işlemlerin kendi özel sırası ile ilgili olup, bütün hareketlerin birbirine bağlanması fonksiyonudur. Relatif zamanlama ayarları, oldukça hassas yapılması gereken, dokuma işlemi kadar kumaş yapısını ve kalitesini de etkileyen ayarlardır. Örneğin çözgü salma ve kumaş sarma mekanizmaları uyumlu çalışmadıklarında çözgülerde gevşeklik veya aşırı sıkılık oluşacaktır. Atkı atma ve tefe vurma mekanizmaları uyumsuz olduğunda rapier ağızlık içindeyken tefe vurma veya en azından rapier uçları ile tefe sürtünmesi olacaktır.
Tablo-1: Dokuma İşlemine yardımcı hareketler
1 Kontrol Hareketleri Hatalı dokumayı önleyici sistemler: çözgü kontrol, atkı kontrol, atkı taşıyıcı yuva kontrol
2 Koruyucu Hareketler Çalışma sırasında atkı taşıyıcı ağızlıkta iken tefelemeyi önleyen sistemler
3 Atkı Yineleme çalışmaya ara vermeden biten atkı rezervini yenisi ile değiştiren sistemler: bobin yenileme
4 Atkı Ölçme Ve Besleme mekiksiz dokuma makinalarında ağızlığa atılacak atkının önceden bir miktar bobinden sağılarak depolanması ve atkı atımı için serbest bırakılması
5 Atkı Renk Seçimi atkıda renk planı uygulayarak dokuma yapmayı sağlayan sistemler
6 Kenar Oluşturma dokuma makinalarında kenar yapma aparatları: leno kenar, içe kıvırma kenar, yapıştırma kenar aparatları
7 Kenar Yazısı Oluşturma kenar yazısı için kullanılan ve en az 5 çözgü hareketi sağlayan düzenekler
3. DENEYİN YAPILIŞI
Deneyde temel olarak hareketi gözlenen dokuma makinesi elemanlarının hareketleri, belirlenen sabit referans noktalarına ve makine ana milinin açısal konumuna göre bir başlangıç tespit ederek ölçmektir. Ölçüm için makine yavaş konumda çalıştırılıp durdurularak değerler tespit edilir.
Referans noktaları rapierler için, makine üzerinden kumaş kenarlarına en yakın ve en kolay ölçülebilecek bir yer seçilir. Tefe için ise kumaş çizgisi referans noktası olarak alınmıştır.
4. DENEYİN SONUÇLARI
Deney sonucu elde edilen değerler ve bu değerlere göre oluşturulan grafik incelendiğinde ilk devirde 58˚’de rapierler ağızlığa girmektedirler. 190˚’de transfer konumunda, 300˚’de ağızlıktan ayrılmaktadırlar. 320˚’de sağ rapier atkının ucunu ağılıktan dışarıya taşımış ve bırakmak üzeredir. İkinci devirde 82˚’de rapierler ağızlığa girmekteler, 184˚’de transfer noktasındadırlar. 314˚’de ise transfer ve atkı taşıma işlemi tamamlanmış rapierler ağızlık dışına çıkmışlardır.
Tablo-2: Rapier Ve Tarağa Ait Ölçülmüş Değerler
No Ana Mil Dönüş Açısı (˚ ) Sol Rapier Hareketi (cm) Sağ Rapier Hareketi (cm) Tarak Hareketi (cm)
1 0,04 24,5 5 0,5
2 22 28,8 9,5 0,4
3 36 33,1 16 3,9
4 58 45 27,7 6,5
5 82 65,7 41,4 11,5
6 104 91,9 61,3 11,6
7 126 115,5 70 11,5
8 152 136,5 84 11,6
9 190 145,8 94,5 11,6
10 198 133,5 103,5 11,6
11 224 128 114 11,6
12 250 91,9 114 11,6
13 278 60,7 114,3 11,6
14 300 40,4 105,5 11,6
15 322 28,3 96,7 11,5
16 342 22 88,4 11,5
17 360 20,5 79 11,5
18 18 21,9 55,8 11,5
19 36 27 45,3 11,5
20 60 40,2 28,8 11,5
21 82 60,8 25,6 11,4
22 114 96,3 13,9 11,2
23 138 120,2 11,5 6,9
24 160 130,5 8,9 5,1
25 184 136,5 5 2,4
26 212 128,1 9,9 0,2
27 238 106 10,8 3,7
28 264 76,9 15,2 4,4
29 286 51,7 16,5 7,9
30 314 31,4 28,5 8,5
31 338 23 32 11,5
32 2 20,6 47 11,6
33 78,1 11,6
34 86,2 11,6
35 942 11,6
36 104,2 11,6
37 114,5 11,6
38 115,3 11,6
39 108,6 11,6
40 95,3 11,6
41 90,2 11,6
42 65,4 11,6
43 57,8 11,6
44 46,6 11,6
45 28 11,4
Sonuçlar incelendiğinde tefeleme işleminin, rapierlerin ve ana milin uyumlu çalıştıkları gözlenmektedir. grafiklerden de anlaşılacağı gibi atkı atma işlemi sırasında tarak bekleme konumuna geçmekte, tefeleme işlemi sırasında ise rapierler ağızlık dışında bulunmaktadırlar.