11-01-2008, 11:38 AM
TEKSTİL MAMÜLLERİNİN ÇEKTİRME YÖNTEMİNE GÖRE BOYANMASI DENEY RAPORU
GİRİŞ
Tekstil mamülleri çoğu zaman kumaşa daha çekici bir görünüm veya efekt vermek amacıyla renklendirilirler.
Renklendirme genel olarak boyama ya da baskı ile gerçekleşir.
Rengin çekiciliğinin yanında, haslıkları da oldukça önemlidir.
Tekstil maddeleri elyaftan kumaşa kadar değişen durumları sırasında herhangi bir adımda da aşağıdaki yöntemlerin birisi ile boyanabilirler.
∆ İnsan yapısı elyaf düzeden çekilmeden önce, çözeltide ya da eriyikte boyama,
∆ Elyaf halinde boyama,
∆ Taranmış tarak bandı (tops) ya da elyaf kablosu (tow) halinde boyama,
∆ Hazır giysi formunda (parça boyama),
Boyama, renkli grup içeren boyarmadde moleküllerinin tekstil lifleri ile kimyasal bağ oluşturarak lifin tamamının renklendirilmesine denir. Boyama işlemi üç yöntemle yapılır.
1. Çektirme yöntemi
2. Emdirme yöntemi
3. Elyaf çekim eriyiğinde boyama yöntemi
Bu üç yöntemden en çok kullanılan çektirme yöntemine göre boyamadır.
Genellikle elyaf, iplik veya kumaş boyarmaddenin sulu çözeltisine batırılır. Bu olay çoğunlukla banyodaki boyarmaddenin istenilen rengi üretmek üzere tekstil materyali ile birleşmesine kadar dikkatle sağlanmış yüksek temperatür altında gerçekleştirilir. Boyamadaki olaylar;
∆ Çözünmüş veya dispers olmuş boyarmadde moleküllerinin elyaf üzerinde eşit dağılımı,
∆ Elyaf yüzeyinde boyarmaddenin abzorbe edilmesi (tutulması),
∆ Boyarmaddenin elyaf içine difüzyonu,
∆ Boyarmadde ile elyaf arasındaki karşılıklı etkileşim, fiksajdır.
Emdirme yöntemi;Testil materyalinin bir fular (küvet,küçük tekne) içerisinde boyarmadde ile muamelesi ve boyarmaddenin emdirilmesi sonrasında iki val (merdane) arasında sıkılmasıdır.Çektirme yöntemi ise; elyaf, iplik veya kumaş halindeki tekstil materyalinin kapalı bir makine içinde (kazan, jet boyama makinesi) ile uzunca bir süre muamele edilmesi işlemidir.Çektirme yönteminde ; tuz sıcaklık ve süre , Emdirme yönteminde ; bekletme, buharlama, kuru ısı, derişik kimyasal çözeltilerde muamele ile fiksaj sağlanır.
Tekstil boyama makinalarının sınıflandırlması:
A)Boyanacak mamül veya boyama banyosunun hareketine göre
a)Materyal sabit,banyo hareketlli ;HT
b)Materyal hareketli, banyo sabit; Jigger, Haspel
c)Hem materyal hem de banyo hareketli; Jet, Over flow
B)Çalışma sıcaklığına göre
a)Basınçlı
b)Basınçsız
D)Materyale göre
a)Tops,açık elyaf
b)İplik,(bobin), çile
c)Kumaş ,örgü (halat şeklinde)
d)Parça mamül (bitmiş giyim eşyası)
D)Makinanın konstrüksiyonuna göre
a)Diskontinü
b)Kontinü
E)Boyama yöntemine göre
a) Çektirme (aplikasyon)
b) Emdirme (empregnasyon)
BOYAMA MAKİNALARI
Elyaf boyama en basit şekilde, ısıtılan açık teknelerde materyali ara sıra bir çubukla karıştırarak yapılır.Daha çok “konik kazan” adı verilen boyama makinası kullanılır.Bu makine iç içe geçmiş iki kazandan oluşur. Çektirme yöntemine göre boyama işlemi yapılır. Açık elyaf boyamada kullanılan diğer bir makine da Pegg makinasıdır. Makine iç kısmında buhar boruları içeren bir dış tekne ve bunun içine yerleştirilen delikli iki levhadan oluşur. Yine bu sistem de çektirme yöntemine göre çalışır. Buna benzeyen diğer bir makine da 100 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda yararlı olan yüksek basınç altında çalışan makinalardır.
Taranmış elyaf çok az bükülerek şerit haline getirilir. Şerit ya çile halinde sarılarak çile boyama makinalarında boyanır veya 30 cm çapında gevşek yumaklar haline getirilerek boyanır ki bunlara tops denir.
İplikler çile, bobin veya çözgü levendi halinde boyanabilir. Çile boyamada eskiden beri kullanılan bir makine olan Hussong makinası kullanılır. Genelde pek tercih edilmez. Çünkü çile şeklinde sarma fazla yere ihtiyaç gösterdiği gibi, önce çile şeklinde sarılıp boyandıktan sonda tekrar bobin şeklinde sarma, işçilik ücreti ve zaman açısından maliyeti yüksektir.
Bobin boyama da bobinler taşıyıcı dikey borular üzerine yerleştirildikten sonra açık veya kapalı kazanlarda boyanır.Taşıyıcı borular delikli olup boya kazanının alt kısmındaki yatak içine oturtulur ve flotteyi devrettiren bir santifürüj pompasına bağlanırlar. İki yönlü akış elde etmek için boya kazanı kapalı olmalıdır.Çektirme yöntemine göre boyama işlemi yapılır.
İplikler levend adı verilen büyük makaralara sarılarak da boyanır. Böylece çok miktarda ipliğin bir defada boyanması mümkün olur. Cihazın işleme prensibi bobin boyama cihazının aynıdır. Ancak boya kazanı daha derin ve dardır.
Kumaş boyama dokunmuş ya da örülmüş kumaşın boyanması olarak tanımlanır. Çektirme yöntemine göre kumaş boyamada; atık su, kullanılan boyarmadde, terbiye maddesi ve yardımcı madde, kimyevi tüketimi, işlem süresi, ısıtma, soğutma, flotte sirkülasyonu nedeniyle enerji tüketimi açısından maliyeti yüksektir. Kesikli çalışan makinalardan; Overflow, jet, haspel makinalarında mamül halat formunda,jigger ve levend boyama aparatlarında enine açık halde işlem görür.
Emdirme Metodu ile Boyama
Yarı kesiksiz ve kesikli boyama yöntemlerinin temeli emdirmeye dayanmaktadır. Emdirme fulardlarda gerçekleştirilir. Bu metodun iki önemli özelliği vardır.
a) Kısa flotte oranı (1:15 ‘den az)
b) Kısa muamele süresi
Yarı kontinü boyama Yöntemleri
Yarı kesiksiz (yarı kontinü) metodlar:
1. Soğuk bekletme (pad-batch) metodu: Emdirme ve roliğe sararak soğuk bekletme metodu
2. Sıcak bekletme (pad-roll) metodu: Emdirme–rolliğe sararak termo bekletme odalarında sıcakta döndürerek bekletme metodu
3. Emdirme–jiggerde fiksaj (pad-yaş jig) metodu: Emdirme, jiggerde kimyasal maddelerle muamele ile fikse metodu
4. Emdirme-kimyasal fiksaj (pad-yaş fiksaj) metodu: Emdirme, konsantre kimyevi madde çözeltisinde fikse metodu.
Kontinü Boyama makinaları
a) Emdirme-Buharlama (pad-steam)
b) Emdirme-Kurutma (pad-dry)
c) Termasol Boyama metodu
DENEYİN AMACI
Deneyin amacı; doğal veya sentetik elyaflardan üretilmiş tekstil mamüllerinin, değişik grup boyarmaddelerle çektirme yöntemine göre boyanmalarıdır.
DENEY DÜZENEĞİ
Deneyde kullanılan cihazlar:
∆ Cam malzemeler(Beher,Erlen Balon joje,Baget, Mezür vb.)
∆ Hassas terazi 0.0001 duyarlıklı
∆ Etüv, 105 dereceye ayarlanabilir.
∆ Magnetik karıştırıcılı ısıtıcı
∆ Çektirme Boyama makinası ve Boyama Tüpleri
Elyaf, iplik ve kumaş formundaki tekstil materyallerini çektirme yöntemiyle boyayan labaratuvar tipi boyama makinalarıdır. İçerisinde etilen glikol olan bir hazne ve bu haznenin içinde de rotasyon şeklinde dönen bir mil ve bu milin üzerine takılabilen 12 adet tüp vardır. Tüpler 200 ml hacminde, iki ucu sızdırmaz kapaklı, paslanmaz çelikten yapılmış silindirlerdir. Makina bilgisayar kontrollüdür. Makinanın beynine, boyamayla ilgili sıcaklık ve süre değerleri girilerek boyama grafikleri yüklenir. Makine elle veya otomatik olarak çalıştırılabilir.
Deneyde kullanılan cihazlar:
∆ Boyarmaddeler
∆ Boya Yardımcı kimyasal maddeleri
GİRİŞ
Tekstil mamülleri çoğu zaman kumaşa daha çekici bir görünüm veya efekt vermek amacıyla renklendirilirler.
Renklendirme genel olarak boyama ya da baskı ile gerçekleşir.
Rengin çekiciliğinin yanında, haslıkları da oldukça önemlidir.
Tekstil maddeleri elyaftan kumaşa kadar değişen durumları sırasında herhangi bir adımda da aşağıdaki yöntemlerin birisi ile boyanabilirler.
∆ İnsan yapısı elyaf düzeden çekilmeden önce, çözeltide ya da eriyikte boyama,
∆ Elyaf halinde boyama,
∆ Taranmış tarak bandı (tops) ya da elyaf kablosu (tow) halinde boyama,
∆ Hazır giysi formunda (parça boyama),
Boyama, renkli grup içeren boyarmadde moleküllerinin tekstil lifleri ile kimyasal bağ oluşturarak lifin tamamının renklendirilmesine denir. Boyama işlemi üç yöntemle yapılır.
1. Çektirme yöntemi
2. Emdirme yöntemi
3. Elyaf çekim eriyiğinde boyama yöntemi
Bu üç yöntemden en çok kullanılan çektirme yöntemine göre boyamadır.
Genellikle elyaf, iplik veya kumaş boyarmaddenin sulu çözeltisine batırılır. Bu olay çoğunlukla banyodaki boyarmaddenin istenilen rengi üretmek üzere tekstil materyali ile birleşmesine kadar dikkatle sağlanmış yüksek temperatür altında gerçekleştirilir. Boyamadaki olaylar;
∆ Çözünmüş veya dispers olmuş boyarmadde moleküllerinin elyaf üzerinde eşit dağılımı,
∆ Elyaf yüzeyinde boyarmaddenin abzorbe edilmesi (tutulması),
∆ Boyarmaddenin elyaf içine difüzyonu,
∆ Boyarmadde ile elyaf arasındaki karşılıklı etkileşim, fiksajdır.
Emdirme yöntemi;Testil materyalinin bir fular (küvet,küçük tekne) içerisinde boyarmadde ile muamelesi ve boyarmaddenin emdirilmesi sonrasında iki val (merdane) arasında sıkılmasıdır.Çektirme yöntemi ise; elyaf, iplik veya kumaş halindeki tekstil materyalinin kapalı bir makine içinde (kazan, jet boyama makinesi) ile uzunca bir süre muamele edilmesi işlemidir.Çektirme yönteminde ; tuz sıcaklık ve süre , Emdirme yönteminde ; bekletme, buharlama, kuru ısı, derişik kimyasal çözeltilerde muamele ile fiksaj sağlanır.
Tekstil boyama makinalarının sınıflandırlması:
A)Boyanacak mamül veya boyama banyosunun hareketine göre
a)Materyal sabit,banyo hareketlli ;HT
b)Materyal hareketli, banyo sabit; Jigger, Haspel
c)Hem materyal hem de banyo hareketli; Jet, Over flow
B)Çalışma sıcaklığına göre
a)Basınçlı
b)Basınçsız
D)Materyale göre
a)Tops,açık elyaf
b)İplik,(bobin), çile
c)Kumaş ,örgü (halat şeklinde)
d)Parça mamül (bitmiş giyim eşyası)
D)Makinanın konstrüksiyonuna göre
a)Diskontinü
b)Kontinü
E)Boyama yöntemine göre
a) Çektirme (aplikasyon)
b) Emdirme (empregnasyon)
BOYAMA MAKİNALARI
Elyaf boyama en basit şekilde, ısıtılan açık teknelerde materyali ara sıra bir çubukla karıştırarak yapılır.Daha çok “konik kazan” adı verilen boyama makinası kullanılır.Bu makine iç içe geçmiş iki kazandan oluşur. Çektirme yöntemine göre boyama işlemi yapılır. Açık elyaf boyamada kullanılan diğer bir makine da Pegg makinasıdır. Makine iç kısmında buhar boruları içeren bir dış tekne ve bunun içine yerleştirilen delikli iki levhadan oluşur. Yine bu sistem de çektirme yöntemine göre çalışır. Buna benzeyen diğer bir makine da 100 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda yararlı olan yüksek basınç altında çalışan makinalardır.
Taranmış elyaf çok az bükülerek şerit haline getirilir. Şerit ya çile halinde sarılarak çile boyama makinalarında boyanır veya 30 cm çapında gevşek yumaklar haline getirilerek boyanır ki bunlara tops denir.
İplikler çile, bobin veya çözgü levendi halinde boyanabilir. Çile boyamada eskiden beri kullanılan bir makine olan Hussong makinası kullanılır. Genelde pek tercih edilmez. Çünkü çile şeklinde sarma fazla yere ihtiyaç gösterdiği gibi, önce çile şeklinde sarılıp boyandıktan sonda tekrar bobin şeklinde sarma, işçilik ücreti ve zaman açısından maliyeti yüksektir.
Bobin boyama da bobinler taşıyıcı dikey borular üzerine yerleştirildikten sonra açık veya kapalı kazanlarda boyanır.Taşıyıcı borular delikli olup boya kazanının alt kısmındaki yatak içine oturtulur ve flotteyi devrettiren bir santifürüj pompasına bağlanırlar. İki yönlü akış elde etmek için boya kazanı kapalı olmalıdır.Çektirme yöntemine göre boyama işlemi yapılır.
İplikler levend adı verilen büyük makaralara sarılarak da boyanır. Böylece çok miktarda ipliğin bir defada boyanması mümkün olur. Cihazın işleme prensibi bobin boyama cihazının aynıdır. Ancak boya kazanı daha derin ve dardır.
Kumaş boyama dokunmuş ya da örülmüş kumaşın boyanması olarak tanımlanır. Çektirme yöntemine göre kumaş boyamada; atık su, kullanılan boyarmadde, terbiye maddesi ve yardımcı madde, kimyevi tüketimi, işlem süresi, ısıtma, soğutma, flotte sirkülasyonu nedeniyle enerji tüketimi açısından maliyeti yüksektir. Kesikli çalışan makinalardan; Overflow, jet, haspel makinalarında mamül halat formunda,jigger ve levend boyama aparatlarında enine açık halde işlem görür.
Emdirme Metodu ile Boyama
Yarı kesiksiz ve kesikli boyama yöntemlerinin temeli emdirmeye dayanmaktadır. Emdirme fulardlarda gerçekleştirilir. Bu metodun iki önemli özelliği vardır.
a) Kısa flotte oranı (1:15 ‘den az)
b) Kısa muamele süresi
Yarı kontinü boyama Yöntemleri
Yarı kesiksiz (yarı kontinü) metodlar:
1. Soğuk bekletme (pad-batch) metodu: Emdirme ve roliğe sararak soğuk bekletme metodu
2. Sıcak bekletme (pad-roll) metodu: Emdirme–rolliğe sararak termo bekletme odalarında sıcakta döndürerek bekletme metodu
3. Emdirme–jiggerde fiksaj (pad-yaş jig) metodu: Emdirme, jiggerde kimyasal maddelerle muamele ile fikse metodu
4. Emdirme-kimyasal fiksaj (pad-yaş fiksaj) metodu: Emdirme, konsantre kimyevi madde çözeltisinde fikse metodu.
Kontinü Boyama makinaları
a) Emdirme-Buharlama (pad-steam)
b) Emdirme-Kurutma (pad-dry)
c) Termasol Boyama metodu
DENEYİN AMACI
Deneyin amacı; doğal veya sentetik elyaflardan üretilmiş tekstil mamüllerinin, değişik grup boyarmaddelerle çektirme yöntemine göre boyanmalarıdır.
DENEY DÜZENEĞİ
Deneyde kullanılan cihazlar:
∆ Cam malzemeler(Beher,Erlen Balon joje,Baget, Mezür vb.)
∆ Hassas terazi 0.0001 duyarlıklı
∆ Etüv, 105 dereceye ayarlanabilir.
∆ Magnetik karıştırıcılı ısıtıcı
∆ Çektirme Boyama makinası ve Boyama Tüpleri
Elyaf, iplik ve kumaş formundaki tekstil materyallerini çektirme yöntemiyle boyayan labaratuvar tipi boyama makinalarıdır. İçerisinde etilen glikol olan bir hazne ve bu haznenin içinde de rotasyon şeklinde dönen bir mil ve bu milin üzerine takılabilen 12 adet tüp vardır. Tüpler 200 ml hacminde, iki ucu sızdırmaz kapaklı, paslanmaz çelikten yapılmış silindirlerdir. Makina bilgisayar kontrollüdür. Makinanın beynine, boyamayla ilgili sıcaklık ve süre değerleri girilerek boyama grafikleri yüklenir. Makine elle veya otomatik olarak çalıştırılabilir.
Deneyde kullanılan cihazlar:
∆ Boyarmaddeler
∆ Boya Yardımcı kimyasal maddeleri