11-01-2008, 11:35 AM
PAMUKLU MAMÜLLERDE MERSERİZASYON DURUMUNUN KALİTATİF OLARAK TAYİNİ DENEY RAPORU
GİRİŞ
Pamuktan üretilmiş iplik veya kumaşların gerilerek soğuk ve yoğun sodyum hidroksit çözeltisi ile kısa süre muamelesine merserizasyon denir. Merserizasyon işlemini anlamak için öncelikle NaOH ‘ın selüloza olan etkisini anlamak gereklidir. Genel olarak merserizasyon işleminde kullanılan NaOH çözeltileri %21-23 ‘lük NaOH içerir.
NaOH’ın pamuğa etkileri;
1. Solventlerdeki çözünürlüğü artar
2. İpliğin veya kumaşın boyu kısalır
3. Mukavemet artar
4. Boyarmadde absorplaması artar ayrıca su absorplaması da artar
5. Kumaş ve ipliğin fiziksel sıklığı artar
6. Oksijenle reaksiyon artar
7. Parlaklık artar
8. Ölü (olgunlaşmamış)pamuk lifleri artar
9. Pamuğun düşük sıcaklıktaki reaksiyon kabiliyeti artar.
Merserizasyon sırasında derişik NaOH flottesi kullanıldığında selüloz lifleriyle meydana gelen reaksiyonlar İNTRAMİSELER reaksiyonlardır. Yani derişik NaOH flottesi yapıda kristalitlerin içerisine nüfuz etmekte ve hidrat selülozu denilen bir yapı oluşturmaktadır.
Merserizasyon;
• Haşıl sökmeden sonra
• Ham bez halinde
• Bazik işlemden sonra
• Ağartmadan sonra
• Hatta boyamadan sonra yapılabilir
Merserizasyon genelde ağartmadan sonra veya önce yapılır. Boyamadan sonra merserizasyon da mümkündür ve boyalı kumaşın parlaklığını artırır. Ancak kullanılan boyarmadde yüksek pH şartlarına dayanıklı olmalıdır. Ham ve hidrofilleştirilmemiş beze merserizasyon yapmanın dezavantajı çözeltinin aşırı kirlenmesidir.
Merserizasyona etki eden faktörler
1. Konsantrasyon
2. Gerilim
3. Sıcaklık
4. Süre
5. İplik veya Kumaş yapısı (İplik bükümü,Lif yapısı,İplik katı vs.)
Çift katlı ipliklerde çift kat bükümü iki z büküm iplik s yönünde birleşirse veya tersi lifler iplik eksenine paralel bir durum alacağından sonuçlar daha iyidir.
Merserizasyon, mamülün boyanmasına olumlu yönde boyarmadde alımını arttırarak etki eder ve ayrıca mamülün kopma dayanımını arttırır.
Merserizasyon işlemi ile kıvrımlı lifler şişer ve yuvarlaklaşır böylece parlaklığı ve boya çekme kabiliyeti artar.
İşlem basamakları germeden uygulanırsa kostikleme denir.
Merserize makineleri , zincirli veya zincirsiz olabilir. Sistem her iki durumda da bir emdirme bir merserizasyon bir stabilizasyon ve yıkama bölgesinden oluşur. Zincirli merserizasyon makinelerde kumaşın boy ve en kontrolü zincirsizlere nazaran daha iyi yapılır.
Pamuklu mamüllerde merserize durumunun tayini üç yöntemle yapılmaktadır. Bunlar;
1. Mikroskobik sayım metodu
2. Baryum aktivite derecesinin tayini metodu
3. Merserizasyon durumunun kalitatif olarak tayini
Pamuklu mamüllerin merserizasyon durumunun kalitatif olarak tayini, boyalı ve boyası giderilmiş pamuklu tekstil mamüllerinin merserizasyon işlemine tabii tutulup tutulmadığının incelenmesidir. Bu deneyin yapılışında “milli savunma bakanlığı, AR-GE Daire başkanlığı tekstil Ürünleri analiz Metodları”esas alınmaktadır.
Biz 3. Yöntem olan “Merserizasyon Durumunun Kalitatif olarak tayini”ne göre pamuklu tekstil mamüllerinin merserizasyon durumunu inceledik.
DENEYİN AMACI
Deneyin amacı, boyanmış ve boyası giderilmiş pamuklu tekstil mamüllerinin menserize işlemine tabi tutulup tutulmadığının tespitidir.
DENEY DÜZENEĞİ
Deneyde kullanılan malzeme ve reaktifler aşağıda verilmiştir.
Malzemeler
• Erlen (cam malzeme 100 ve 150 ml ‘lik )
• Beher (cam malzeme 200 ve 500 ml ‘lik )
• Pipet (cam malzeme 10,20 ve 25 ml ‘lik)
Reaktifler
• Soğuk damıtık su
• İyot
• Potasyum iyodür
• Piridin
• Sodyum hidroksit
• Sodyum hidrosülfit
DENEY NUMUNESİNİN HAZIRLANIŞI
Kumaş halinde bulunan boyalı, boyasız yada boyası giderilmiş tekstil mamülünden, kumaş yapısından iplik çıkartılmak suretiyle yaklaşık 1-2 g ağırlığında deney numunesi hazırlanır. Deneyde kullanılacak numune elyaf veya iplik ise ,elyaf veya iplikten yaklaşık 1-2 g ağırlığında numuneler deney numuneleri 105-110 derece de 10 dakika süreyle kurutulur.
Deney numuneleri boyalı ise öncelikle boyası sökülmelidir. Bu amaçla, TS 4739 “Tekstil maddelerinin Tanınması metodları” standardı esas alınır. Boya sökme metodu olarak kaynar sodyum hidrosülfit yöntemi veya %20 lik piridin yöntemlerinden biri uygulanır.
• Kaynar Sodyum Hidrosülfit yöntemi: Bu yöntemde numune, kaynar %1 oraında NaOh içeren %5’lik sodyum hidrosülfit çözeltisi içerisinde boyarmaddesi sökülene kadar kaynatılır.
• %20’lik Piridin Yöntemi: Bu yöntemde numune,%20 ‘lik piridin çözeltisi içerisinde boyarmaddesi sökülene kadar kaynatılır.
Biz biri1g ağırlığında diğeri 1.1 g ağırlığında iki deney numunesi aldık. Boyalı olmadıkları için boya sökme işlemi uygulamadık.
DENEYİN YAPILIŞI
Kuru halde bulunan deney numunesi 3 dakika, 10 ml ‘lik çözelti içerisinde bekletilir. Çözelti 4 g iyot+6gpotasyum iyodür+100 ml saf sudan oluşur.3 dakika sonunda deney numunesi çözelti içerisinden çıkarılır ve 10 dakika diğer bir kapta soğuk damıtık su içerisinde bekletilir. Sonra numune görülebilir mavi renkte ise mamüle merserizasyon işleminin uygulandığı şeklinde değerlendirme yapılır. Deney numunesinde mavi renk görülmez ise merserizasyon işleminin uygulanmadığı şeklinde değerlendirme yapılır.
SONUÇLAR VE DEĞERLENDİRME
Deney numunesi Numunenin Merserizasyon sonucu
1 Merserizasyon işlemi uygulanmamıştır
2 Merserisasyon işlemi uygulanmıştır.
Sonuçlara göre 1 g alınan deney numunesi merserizasyon işlemi görmemiştir. 1.1 g ağırlığında olan ikinci numune merserizasyon işlemi görmüştür.
GİRİŞ
Pamuktan üretilmiş iplik veya kumaşların gerilerek soğuk ve yoğun sodyum hidroksit çözeltisi ile kısa süre muamelesine merserizasyon denir. Merserizasyon işlemini anlamak için öncelikle NaOH ‘ın selüloza olan etkisini anlamak gereklidir. Genel olarak merserizasyon işleminde kullanılan NaOH çözeltileri %21-23 ‘lük NaOH içerir.
NaOH’ın pamuğa etkileri;
1. Solventlerdeki çözünürlüğü artar
2. İpliğin veya kumaşın boyu kısalır
3. Mukavemet artar
4. Boyarmadde absorplaması artar ayrıca su absorplaması da artar
5. Kumaş ve ipliğin fiziksel sıklığı artar
6. Oksijenle reaksiyon artar
7. Parlaklık artar
8. Ölü (olgunlaşmamış)pamuk lifleri artar
9. Pamuğun düşük sıcaklıktaki reaksiyon kabiliyeti artar.
Merserizasyon sırasında derişik NaOH flottesi kullanıldığında selüloz lifleriyle meydana gelen reaksiyonlar İNTRAMİSELER reaksiyonlardır. Yani derişik NaOH flottesi yapıda kristalitlerin içerisine nüfuz etmekte ve hidrat selülozu denilen bir yapı oluşturmaktadır.
Merserizasyon;
• Haşıl sökmeden sonra
• Ham bez halinde
• Bazik işlemden sonra
• Ağartmadan sonra
• Hatta boyamadan sonra yapılabilir
Merserizasyon genelde ağartmadan sonra veya önce yapılır. Boyamadan sonra merserizasyon da mümkündür ve boyalı kumaşın parlaklığını artırır. Ancak kullanılan boyarmadde yüksek pH şartlarına dayanıklı olmalıdır. Ham ve hidrofilleştirilmemiş beze merserizasyon yapmanın dezavantajı çözeltinin aşırı kirlenmesidir.
Merserizasyona etki eden faktörler
1. Konsantrasyon
2. Gerilim
3. Sıcaklık
4. Süre
5. İplik veya Kumaş yapısı (İplik bükümü,Lif yapısı,İplik katı vs.)
Çift katlı ipliklerde çift kat bükümü iki z büküm iplik s yönünde birleşirse veya tersi lifler iplik eksenine paralel bir durum alacağından sonuçlar daha iyidir.
Merserizasyon, mamülün boyanmasına olumlu yönde boyarmadde alımını arttırarak etki eder ve ayrıca mamülün kopma dayanımını arttırır.
Merserizasyon işlemi ile kıvrımlı lifler şişer ve yuvarlaklaşır böylece parlaklığı ve boya çekme kabiliyeti artar.
İşlem basamakları germeden uygulanırsa kostikleme denir.
Merserize makineleri , zincirli veya zincirsiz olabilir. Sistem her iki durumda da bir emdirme bir merserizasyon bir stabilizasyon ve yıkama bölgesinden oluşur. Zincirli merserizasyon makinelerde kumaşın boy ve en kontrolü zincirsizlere nazaran daha iyi yapılır.
Pamuklu mamüllerde merserize durumunun tayini üç yöntemle yapılmaktadır. Bunlar;
1. Mikroskobik sayım metodu
2. Baryum aktivite derecesinin tayini metodu
3. Merserizasyon durumunun kalitatif olarak tayini
Pamuklu mamüllerin merserizasyon durumunun kalitatif olarak tayini, boyalı ve boyası giderilmiş pamuklu tekstil mamüllerinin merserizasyon işlemine tabii tutulup tutulmadığının incelenmesidir. Bu deneyin yapılışında “milli savunma bakanlığı, AR-GE Daire başkanlığı tekstil Ürünleri analiz Metodları”esas alınmaktadır.
Biz 3. Yöntem olan “Merserizasyon Durumunun Kalitatif olarak tayini”ne göre pamuklu tekstil mamüllerinin merserizasyon durumunu inceledik.
DENEYİN AMACI
Deneyin amacı, boyanmış ve boyası giderilmiş pamuklu tekstil mamüllerinin menserize işlemine tabi tutulup tutulmadığının tespitidir.
DENEY DÜZENEĞİ
Deneyde kullanılan malzeme ve reaktifler aşağıda verilmiştir.
Malzemeler
• Erlen (cam malzeme 100 ve 150 ml ‘lik )
• Beher (cam malzeme 200 ve 500 ml ‘lik )
• Pipet (cam malzeme 10,20 ve 25 ml ‘lik)
Reaktifler
• Soğuk damıtık su
• İyot
• Potasyum iyodür
• Piridin
• Sodyum hidroksit
• Sodyum hidrosülfit
DENEY NUMUNESİNİN HAZIRLANIŞI
Kumaş halinde bulunan boyalı, boyasız yada boyası giderilmiş tekstil mamülünden, kumaş yapısından iplik çıkartılmak suretiyle yaklaşık 1-2 g ağırlığında deney numunesi hazırlanır. Deneyde kullanılacak numune elyaf veya iplik ise ,elyaf veya iplikten yaklaşık 1-2 g ağırlığında numuneler deney numuneleri 105-110 derece de 10 dakika süreyle kurutulur.
Deney numuneleri boyalı ise öncelikle boyası sökülmelidir. Bu amaçla, TS 4739 “Tekstil maddelerinin Tanınması metodları” standardı esas alınır. Boya sökme metodu olarak kaynar sodyum hidrosülfit yöntemi veya %20 lik piridin yöntemlerinden biri uygulanır.
• Kaynar Sodyum Hidrosülfit yöntemi: Bu yöntemde numune, kaynar %1 oraında NaOh içeren %5’lik sodyum hidrosülfit çözeltisi içerisinde boyarmaddesi sökülene kadar kaynatılır.
• %20’lik Piridin Yöntemi: Bu yöntemde numune,%20 ‘lik piridin çözeltisi içerisinde boyarmaddesi sökülene kadar kaynatılır.
Biz biri1g ağırlığında diğeri 1.1 g ağırlığında iki deney numunesi aldık. Boyalı olmadıkları için boya sökme işlemi uygulamadık.
DENEYİN YAPILIŞI
Kuru halde bulunan deney numunesi 3 dakika, 10 ml ‘lik çözelti içerisinde bekletilir. Çözelti 4 g iyot+6gpotasyum iyodür+100 ml saf sudan oluşur.3 dakika sonunda deney numunesi çözelti içerisinden çıkarılır ve 10 dakika diğer bir kapta soğuk damıtık su içerisinde bekletilir. Sonra numune görülebilir mavi renkte ise mamüle merserizasyon işleminin uygulandığı şeklinde değerlendirme yapılır. Deney numunesinde mavi renk görülmez ise merserizasyon işleminin uygulanmadığı şeklinde değerlendirme yapılır.
SONUÇLAR VE DEĞERLENDİRME
Deney numunesi Numunenin Merserizasyon sonucu
1 Merserizasyon işlemi uygulanmamıştır
2 Merserisasyon işlemi uygulanmıştır.
Sonuçlara göre 1 g alınan deney numunesi merserizasyon işlemi görmemiştir. 1.1 g ağırlığında olan ikinci numune merserizasyon işlemi görmüştür.