11-01-2008, 11:08 AM
DOKUNMUŞ TEKSTİL MAMÜLLERİNİN EĞİLME DAYANIMI TAYİNİ DENEY RAPORU
GİRİŞ
Dokunmuş tekstil mamüllerinin eğilme dayanımlarının tayini yapılan bu deneyde TS 1409 esas alınmaktadır. Deneyi daha iyi anlamak için bazı terimlerin bilinmesi gereklidir. Bunlar ; Eğilme, Eğilme dayanımı, Eğilme uzunluğu dur.
Eğilme
Bir ucu yatay olarak tespit edilen dikdörtgen biçiminde kesilmiş kumaşın kendi ağırlığı altında yatay durumundan sapmasıdır.
Eğilme Dayanımı
Mamülün eğilmeye karşı gösterdiği direnç olup gerilim uygulamadan tekstil mamülünün kendi ağırlığı altında eğildiğinde her iki ucuna uygulanan moment olarak tanımlanmaktadır.
Numune eğildiğinde atkı iplikleri düz kalıyorsa çözgü eğilme dayanımından, aksi takdirde atkı dayanımından söz edilir. Kumaştan atkı ve çözgü yönünde numuneler alınarak atkı ve çözgü eğilme dayanımları bulunur.
Atkı ve çözgü eğilme dayanımları çarpımının karekökü kumaşın genel eğilme dayanımı değerini vermektedir. Elle muayene edildiğinde, sert hissedilen tekstil mamüllerinin eğilme dayanımı yüksektir. Mukavemeti fazla olan tekstil mamüllerinin eğilme dayanımları yüksektir. İplik bükümü, kumaşın sıklığı, uygulanan apre işlemleri, kullanılan hammadde mukavemeti, kullanılan elyafın cinsi ve örgü yapısı eğilme dayanımını etkiler.
Bezayağı dokumaların eğilme dayanımları diğer dokuma tiplerine göre daha yüksektir.
Eğilme uzunluğu
Dikdörtgen şeklinde kesilmiş tekstil numunesinin, kendi ağırlığı altında yaklaşık 0,1 derecelik açıya eğilen uzunluğu eğilme uzunluğu olarak ifade edilir. Ayrıca eğilme dayanımı numunenin birim alan ağırlığına oranının küp köküdür. Birimi cm ‘dir. Kumaşın düzgünlüğünü etkileyen bir faktör olup eğilme uzunluğu yüksek olan mamüllerin tutumu serttir. Eğilme uzunluğu ayrıca kumaşın dökümlüğü hakkında fikir de verir. Eğilme uzunluğu yüksek olan mamüller fazla dökümlülük göstermezlerken Eğilme uzunluğu kısa olan mamüller dökümlüdürler.
DENEYİN AMACI
Bu deneyin amacı,örgü ve trikotaj tipi tekstil mamülleri dışında kalan her türlü dokunmuş tekstil mamüllerinin eğilme dayanımlarının belirlenmesidir.
DENEY DÜZENEĞİ
Değişmez Açılı Eğilme Deney Düzeneği
Deney düzeneği bir P sürgüsünden, bir metal sürgüsünden ve yan saydam plakalardan oluşmaktadır. P düzlemi 38x150 mm ebadında olup üst yüzeyi (kumaşa temas edecek yüzey) parlatılmıştır. S sürgüsü ise 25x150x3 mm ebadında ve üst yüzeyi mm ve cm taksimatlı olup diğer yüzeyi (kumaşa temas edecek yüzey) ince lastikle kaplanmıştır. Düzenekte kumaş, P düzleminin parlatılmış ve S sürgüsünün lastik kaplı yüzeyleri arasına yerleştirilmektedir. Cihazın yan saydam plakaları üzerine yatayla 41,5 derecelik açıyla çizilmiş gözetleme çizgileri mevcuttur.
Su Terazisi
Deney düzeneğini yatayla dengelemek için gereklidir.
Madeni veya Plastik Plakalar
Numuneleri (daha çok yumuşak kumaşları) deneye hazırlamak için 3x20 ebadında, dikdörtgen şeklinde 8 çift (her numune için 1 çift düşünülmüştür)madeni veya plastik plaka gereklidir.
DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI
Deney numunesi kumaşın kenarından, kırışmış ve atlanmış bölgelerinden olmamalıdır. 24 saat atmosfer şartlarında bekletilmiş olmalıdır. Aşırı kıvrılan veya bükülen kumaşlar iki plaka arasına konularak birkaç saat bekletilmelidir. Deney numunesi Örgü ve trikotaj tipi tekstil mamülleri dışında her tip dokunmuş tekstil mamülleri deney numunesi olarak alınabilmektedir. Deney numunesi 2,5x15 cm ebadında olmalıdır. Çözgü ve atkı yönünde 4‘er adet olmak üzere toplam 8 adet numune alınır.
Numune alınırken çözgü ve atkı yönünde alınan numunelerin aynı atkı ve çözgü ipliklerinden alınmamasına dikkat edilmelidir. Çözgü numuneleri alınırken uzun kenarı çözgü yönüne paralel olacak şekilde, atkı numuneleri alınırken de uzun kenarı atkı yönüne gelecek şekilde alınmalıdır. Numunelerin “Ön yüz” ve “Arka yüz” olarak uç kısımları belirtilmelidir.
DENEYİN YAPILIŞI
• Deneyde Ts 251 ‘e göre kumaşın metrekare ağırlığı tespit edilir.
• Kumaşın atkı ve çözgü yönlerinde numuneler alınır.
• Deney numunesinin ön yüzünden ön ucu P düzlemi üzerine konur. Kumaşın uç kısmı P düzleminde gösterilen D noktası hizasına gelmelidir.
• S sürgüsü kumaş üzerine konularak, sürgünün o noktası ile çakışacak şekilde ayarlanır.
• Sürgü kumaş ile birlikte P düzlemi üzerinden kaydırılır.
• Numunenin ucu L1 ve L2 gözetleme çizgileri ile çakıştığında sürgü durdurulur ve sürgü üzerinden sarkma uzunluğu cm cinsinden okunur.(x)
• Eğer numunenin ucu kıvrılırsa, numunenin orta noktası L1 ve L2 ile çakıştırılır.
• Numune ucundaki kıvrılma açısı 45 dereceden fazla ise numune birkaç saat düz yüzeyli iki plaka arasına konarak bekletilir ve deney tekrarlanır.
• Atkı ve çözgü yönlerindeki her numunenin ön ve arka tarafı için ayrı ayrı deney uygulanır. Böylece bir numune için 4 deney yapılır.
Değerlendirme
Atkı numunelerinden alınan sarkma uzunluklarının aritmetik ortalaması alınarak ortalama atkı yönü sarkma uzunluğu (Xa) ve benzer şekilde çözgü numunelerinden de ortalama çözgü yönü sarkma uzunluğu (Xç) hesaplanır. Bu değerler aşağıda verilen eşitliklerde yerine konulur. Sırasıyla atkı ve çözgü yönündeki eğilme uzunluğu bulunur.
Ca=Xa/2 (cm)
Cç=Xç/2 (cm)
Burada Ca atkı yönündeki eğilme uzunluğu ve Cç çözgü yönü eğilme uzunluğudur.
Atkı ve çözgü yönü eğilme dayanımları ;
Ga=10xWx,,,,,, (mg.cm)
Gç=10xWx (mg.cm)
Şeklinde hesaplanır. Burada W Ts 251 ‘e göre hesaplanmış ve G/ metrekare cinsinden kumaşın metrekare ağırlığıdır.
Kumaşın genel eğile dayanımı,
Go=,,,,,,,,,,, (mg.cm)
eşitliği ile bulunur.
SONUÇLAR VE DEĞERLENLENDİRME
Tablo1eney rapor çizelgesi
Numune Sarkma Uzunluğu (cm)
Çözgü Yönü Atkı Yönü
1 2 3 4 1 2 3 4
Ön Yüz Ön Uç 7,7 8,2 8,6 8,5 4,5 5 4,4 4,6
Arka Uç 8 8 8,7 7,7 5 5,3 5,4 4,5
Arka Yüz Ön Uç 5,8 6,3 6,5 5,8 6 6,7 4,7 5,8
Arka Uç 6,4 7 6,8 6,7 5 4,7 5,7 5
Ort. Sarkma Uzunlukları Xa,Xç (cm)
7,29
5,14
Eğilme Uzunlukları Ca,Cç (cm)
3,645
2,57
Ortalama metrekare Ağırlık w(g/metrekare)
478
Eğilme Dayanımları Ga, Gç (mg.cm)
Genel Eğilme Dayanımları Go(mg.cm)
Elde edilen sonuçlar yukarıda verilmiştir.
GİRİŞ
Dokunmuş tekstil mamüllerinin eğilme dayanımlarının tayini yapılan bu deneyde TS 1409 esas alınmaktadır. Deneyi daha iyi anlamak için bazı terimlerin bilinmesi gereklidir. Bunlar ; Eğilme, Eğilme dayanımı, Eğilme uzunluğu dur.
Eğilme
Bir ucu yatay olarak tespit edilen dikdörtgen biçiminde kesilmiş kumaşın kendi ağırlığı altında yatay durumundan sapmasıdır.
Eğilme Dayanımı
Mamülün eğilmeye karşı gösterdiği direnç olup gerilim uygulamadan tekstil mamülünün kendi ağırlığı altında eğildiğinde her iki ucuna uygulanan moment olarak tanımlanmaktadır.
Numune eğildiğinde atkı iplikleri düz kalıyorsa çözgü eğilme dayanımından, aksi takdirde atkı dayanımından söz edilir. Kumaştan atkı ve çözgü yönünde numuneler alınarak atkı ve çözgü eğilme dayanımları bulunur.
Atkı ve çözgü eğilme dayanımları çarpımının karekökü kumaşın genel eğilme dayanımı değerini vermektedir. Elle muayene edildiğinde, sert hissedilen tekstil mamüllerinin eğilme dayanımı yüksektir. Mukavemeti fazla olan tekstil mamüllerinin eğilme dayanımları yüksektir. İplik bükümü, kumaşın sıklığı, uygulanan apre işlemleri, kullanılan hammadde mukavemeti, kullanılan elyafın cinsi ve örgü yapısı eğilme dayanımını etkiler.
Bezayağı dokumaların eğilme dayanımları diğer dokuma tiplerine göre daha yüksektir.
Eğilme uzunluğu
Dikdörtgen şeklinde kesilmiş tekstil numunesinin, kendi ağırlığı altında yaklaşık 0,1 derecelik açıya eğilen uzunluğu eğilme uzunluğu olarak ifade edilir. Ayrıca eğilme dayanımı numunenin birim alan ağırlığına oranının küp köküdür. Birimi cm ‘dir. Kumaşın düzgünlüğünü etkileyen bir faktör olup eğilme uzunluğu yüksek olan mamüllerin tutumu serttir. Eğilme uzunluğu ayrıca kumaşın dökümlüğü hakkında fikir de verir. Eğilme uzunluğu yüksek olan mamüller fazla dökümlülük göstermezlerken Eğilme uzunluğu kısa olan mamüller dökümlüdürler.
DENEYİN AMACI
Bu deneyin amacı,örgü ve trikotaj tipi tekstil mamülleri dışında kalan her türlü dokunmuş tekstil mamüllerinin eğilme dayanımlarının belirlenmesidir.
DENEY DÜZENEĞİ
Değişmez Açılı Eğilme Deney Düzeneği
Deney düzeneği bir P sürgüsünden, bir metal sürgüsünden ve yan saydam plakalardan oluşmaktadır. P düzlemi 38x150 mm ebadında olup üst yüzeyi (kumaşa temas edecek yüzey) parlatılmıştır. S sürgüsü ise 25x150x3 mm ebadında ve üst yüzeyi mm ve cm taksimatlı olup diğer yüzeyi (kumaşa temas edecek yüzey) ince lastikle kaplanmıştır. Düzenekte kumaş, P düzleminin parlatılmış ve S sürgüsünün lastik kaplı yüzeyleri arasına yerleştirilmektedir. Cihazın yan saydam plakaları üzerine yatayla 41,5 derecelik açıyla çizilmiş gözetleme çizgileri mevcuttur.
Su Terazisi
Deney düzeneğini yatayla dengelemek için gereklidir.
Madeni veya Plastik Plakalar
Numuneleri (daha çok yumuşak kumaşları) deneye hazırlamak için 3x20 ebadında, dikdörtgen şeklinde 8 çift (her numune için 1 çift düşünülmüştür)madeni veya plastik plaka gereklidir.
DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI
Deney numunesi kumaşın kenarından, kırışmış ve atlanmış bölgelerinden olmamalıdır. 24 saat atmosfer şartlarında bekletilmiş olmalıdır. Aşırı kıvrılan veya bükülen kumaşlar iki plaka arasına konularak birkaç saat bekletilmelidir. Deney numunesi Örgü ve trikotaj tipi tekstil mamülleri dışında her tip dokunmuş tekstil mamülleri deney numunesi olarak alınabilmektedir. Deney numunesi 2,5x15 cm ebadında olmalıdır. Çözgü ve atkı yönünde 4‘er adet olmak üzere toplam 8 adet numune alınır.
Numune alınırken çözgü ve atkı yönünde alınan numunelerin aynı atkı ve çözgü ipliklerinden alınmamasına dikkat edilmelidir. Çözgü numuneleri alınırken uzun kenarı çözgü yönüne paralel olacak şekilde, atkı numuneleri alınırken de uzun kenarı atkı yönüne gelecek şekilde alınmalıdır. Numunelerin “Ön yüz” ve “Arka yüz” olarak uç kısımları belirtilmelidir.
DENEYİN YAPILIŞI
• Deneyde Ts 251 ‘e göre kumaşın metrekare ağırlığı tespit edilir.
• Kumaşın atkı ve çözgü yönlerinde numuneler alınır.
• Deney numunesinin ön yüzünden ön ucu P düzlemi üzerine konur. Kumaşın uç kısmı P düzleminde gösterilen D noktası hizasına gelmelidir.
• S sürgüsü kumaş üzerine konularak, sürgünün o noktası ile çakışacak şekilde ayarlanır.
• Sürgü kumaş ile birlikte P düzlemi üzerinden kaydırılır.
• Numunenin ucu L1 ve L2 gözetleme çizgileri ile çakıştığında sürgü durdurulur ve sürgü üzerinden sarkma uzunluğu cm cinsinden okunur.(x)
• Eğer numunenin ucu kıvrılırsa, numunenin orta noktası L1 ve L2 ile çakıştırılır.
• Numune ucundaki kıvrılma açısı 45 dereceden fazla ise numune birkaç saat düz yüzeyli iki plaka arasına konarak bekletilir ve deney tekrarlanır.
• Atkı ve çözgü yönlerindeki her numunenin ön ve arka tarafı için ayrı ayrı deney uygulanır. Böylece bir numune için 4 deney yapılır.
Değerlendirme
Atkı numunelerinden alınan sarkma uzunluklarının aritmetik ortalaması alınarak ortalama atkı yönü sarkma uzunluğu (Xa) ve benzer şekilde çözgü numunelerinden de ortalama çözgü yönü sarkma uzunluğu (Xç) hesaplanır. Bu değerler aşağıda verilen eşitliklerde yerine konulur. Sırasıyla atkı ve çözgü yönündeki eğilme uzunluğu bulunur.
Ca=Xa/2 (cm)
Cç=Xç/2 (cm)
Burada Ca atkı yönündeki eğilme uzunluğu ve Cç çözgü yönü eğilme uzunluğudur.
Atkı ve çözgü yönü eğilme dayanımları ;
Ga=10xWx,,,,,, (mg.cm)
Gç=10xWx (mg.cm)
Şeklinde hesaplanır. Burada W Ts 251 ‘e göre hesaplanmış ve G/ metrekare cinsinden kumaşın metrekare ağırlığıdır.
Kumaşın genel eğile dayanımı,
Go=,,,,,,,,,,, (mg.cm)
eşitliği ile bulunur.
SONUÇLAR VE DEĞERLENLENDİRME
Tablo1eney rapor çizelgesi
Numune Sarkma Uzunluğu (cm)
Çözgü Yönü Atkı Yönü
1 2 3 4 1 2 3 4
Ön Yüz Ön Uç 7,7 8,2 8,6 8,5 4,5 5 4,4 4,6
Arka Uç 8 8 8,7 7,7 5 5,3 5,4 4,5
Arka Yüz Ön Uç 5,8 6,3 6,5 5,8 6 6,7 4,7 5,8
Arka Uç 6,4 7 6,8 6,7 5 4,7 5,7 5
Ort. Sarkma Uzunlukları Xa,Xç (cm)
7,29
5,14
Eğilme Uzunlukları Ca,Cç (cm)
3,645
2,57
Ortalama metrekare Ağırlık w(g/metrekare)
478
Eğilme Dayanımları Ga, Gç (mg.cm)
Genel Eğilme Dayanımları Go(mg.cm)
Elde edilen sonuçlar yukarıda verilmiştir.